نشا مرزنجوش

نشا مرزنجوش

نیازهای اکولوژیکی مرزنجوش

مناطق مرطوب و گرم برای رشد مرزنجوش مناسب است. نور بر افزایش درصد اسانس گیاه تأثیر زیادی دارد. نوع خودروی گیاه مرزنجوش در زمین های آهکی، محل های آفتاب گیر و در پناه باد می روید. مرزنجوش به‌ سهولت قادر به تحمل خشکی است ولی برای افزایش عملکرد گیاه باید تحت آبیاری منظم و مناسب قرار گیرد. زمینی که برای کشت مرزنجوش انتخاب می شود، بهتر است زمینی حاصل‌خیز با بافت سبک و آفتاب گیر باشد. ولی باید از کاشت مرزنجوش در زمین های شور و قلیایی اجتناب شود، زیرا در تولید میزان محصول بسیار مؤثر است. تقریباً نیاز آبی مرزنجوش وحشی مانند نعناع است. در مناطقی که بیش از  700میلی متر بارندگی داشته باشند، می توان مرزنجوش را به صورت دیم کاشت. آبیاری مرزنجوش وحشی در استان یزد با دور آبیاری ده روز یک بار در روستای درب رز انجام می شود.

مجموع دمای لازم در طول رویش مرزنجوش بستانی

 3200تا  3400درجه سانتی‌گراد.

مجموع روشنایی لازم در طول رویش مرزنجوش بستانی

 1400تا  1500ساعت.

دمای جوانه زنی بذر مرزنجوش

 12تا  15درجه سانتی‌گراد.

درجه حرارت مطلوب برای جوانه زنی

 20تا  22درجه سانتی‌گراد.

گیاهان جوان (در اوایل دوره رویشی) در دمای  1- تا  2- درجه سانتی گراد دچار سرمازدگی و خشک می شوند. چنانچه مدتی قبل از گل‌دهی، هوا ابری یا سرد شود، نه تنها از عملکرد پیکر رویشی کاسته می‌شود، بلکه در مقدار اسانس تأثیر منفی دارد و باعث کاهش چشمگیر آن می شود.

مرزنجوش بستانی ریشه های ضعیف و سطحی دارد و قادر به جذب آب از اعماق زمین نیست، بنابراین، نیاز مرزنجوش به آب زیاد است، گیاهان درمراحل جوانه زنی، تولید شاخه های جدید و همچنین در مرحله گل‌دهی به مقدار مناسبی آب نیاز دارند و در این مراحل باید تحت آبیاری مناسب قرار گیرند. به طورکلی مرزنجوش بستانی در طول رویش به  600تا 650 میلی متر بارندگی نیاز دارد.

نیاز کودی مرزنجوش و آماده سازی زمین برای کاشت مرزنجوش

 خاک مناسب برای کشت مرزنجوش وحشی، خاک های سبک (شنی و رسی) با مقداری آهک استpH. (پی‌اچ) مناسب برای رشد آن حدود 5/6 تا  5/7است. مرزنجوش به مواد آلی زیاد و خاک‌های حاصل‌خیز و رطوبت زیاد نیاز دارد. برای تأمین نیاز کودی مرزنجوش وحشی و برای ذخیره شدن رطوبت لازم و تبادل آب وهوایی در خاک باید زمین انتخاب شده را در فصل پاییز به عمق  30-25سانتی متر شخم زد و اولین کود حیوانی پوسیده را همراه شخم وارد زمین کرد. می توان مقدار  20تا  30تن کود دامی را در پاییز سال اول برای هر هکتار در نظر گرفت. سپس شخم متوسطی زده شود و پس از تسطیح زمین و افزودن کودهای شیمیایی موردنیاز گیاه به خاک، اواخر اسفند، بستر خاک برای کاشت بذر آماده می شود. از کود نیتروژن دار می توان به صورت سرک در فصل رویش و هم زمان با کشت، به میزان  100تا  170کیلوگرم در هکتار استفاده کرد. در صورتی که زمین تهی از مواد غذایی باشد همه ساله اوایل بهار  170-90کیلوگرم در هکتار کود اوره به خاک اضافه می شود. در سال سوم و چهارم رویش و در فصل پاییز افزودن کود فسفر و پتاسیم به میزان  160-100کیلوگرم در هر هکتار نقش عمده در افزایش عملکرد گیاه دارد. مرزنجوش بستانی در خاک‌های با بافت متوسط و غنی از مواد هوموسی و با آب کافی، بهترین عملکرد را خواهد داش pH. (پی‌اچ)خاک برای کشت مرزنجوش بستانی بین  9/4تا  7/8مناسب است. مرزنجوش بستانی در طول رویش به  80تا 100کیلوگرم در هکتار نیتروژن،  36تا  45کیلوگرم در هکتار اکسید فسفر و  80کیلوگرم در هکتار اکسید پتاس نیاز دارد. کوددهی مرزنجوش را باید در سه مرحله انجام داد:

 مرحله اول کوددهی مرزنجوش

 هنگام آماده ساختن زمین در فصل پاییز: در این مرحله، باید 40 تا60  کیلوگرم در هکتار ازت،  60تا 80کیلوگرم در هکتار اکسید فسفر و  120تا  140کیلوگرم در هکتار اکسید پتاس به خاک افزوده شود.

 مرحله دوم کوددهی مرزنجوش

هنگام آماده ساختن خاک در فصل بهار که در این مرحله باید  40تا 60کیلوگرم در هکتار ازت و  18تا 20کیلوگرم در هکتار اکسید فسفر به خاک اضافه کرد.

مرحله سوم کوددهی مرزنجوش

پس از اولین برداشت همراه با آبیاری باید  60تا70 کیلوگرم در هکتار ازت در اختیار گیاهان قرار گیرد.

با توجه به نقش گیاهان دارویی در صنایع مختلف، با مدیریت صحیح نهاده ها می توان به عملکرد مطلوب و عاری از مواد آلاینده و مضر، ناشی از کاربرد نادرست نهاده های شیمیایی، دست یافت. بررسی و تعیین نیتروژن در بافت‌ها و اندام‌های مختلف گیاهان دارویی بخصوص در محیط‌های متغیر از مهم ترین عوامل تعیین کننده به منظور بهینه سازی مدیریت نیتروژن در مزرعه است. یکی از دلایل اهمیت بیش تر بررسی و تعیین نیتروژن در گیاهان دارویی، تأثیر عمیق نیتروژن بر عصاره، اسانس و ماده مؤثر مرزنجوشان است. طبق بررسی‌های انجام شده استفاده از کودهای آلی مانند ورمی کمپوست، کمپوست، ازتوباکتر، آزوکمپوست و کودهای دامی تأثیر مثبتی بر تأمین نیتروژن دارد که سبب افزایش عملکرد و اسانس مرزنجوش وحشی و مرزنجوش بستانی شده است، همچنین کاربرد این نوع کودها قطعاً در حفظ محیط زیست از آلاینده های شیمیایی نقش به‌سزایی دارد .

برداشت محصول مرزنجوش

برداشت محصول مرزنجوش وحشی بستگی به شرایط اقلیمی محل رویش دارد. در سال اول تنها یک بار می توان محصول را برداشت کرد. اما از سال دوم به بعد می توان  2 و یا حتی  3 بار محصول برداشت کرد. گیاهان در مرحله گلدهی (اواخر خرداد- اوایل تیر) حاوی حداکثر مقدار اسانس هستند. ازاین رو اولین برداشت در همین مرحله انجام می گیرد.

پس از رویش مجدد گیاهان و تولید شاخ و برگ های جدید و نمو گل ها، ماه های مرداد-مهر زمان مناسبی برای دومین برداشت خواهد بود. اگر منطقه زمستان سردی نداشته باشد، می توان تا  5 سال از مرزنجوش بهره برداری کرد. برداشت محصول در سطوح کوچک با داس ولی در سطوح وسیع کشت توسط کمباین مخصوص انجام می گیرد.

هنگام برداشت، پیکر رویشی از 40سانتی متری قسمت فوقانی بریده میشود. سپس پیکر رویشی جمع آوری شده را خشک می کنند. عمل خشک کردن می تواند در سایه و حرارت کم تر از  35درجه سانتی گراد انجام شود و یا می توان به وسیله خشک کن های الکتریکی با دمای  40درجه سانتی گراد به منظور خشک کردن محصول استفاده کرد. معمولاً اولین برداشت مرزنجوش بستانی  8تا  10هفته پس از کاشت انجام می گیرد. گیاهان از فاصله پنج سانتی متری سطح زمین برداشت می شوند. زمان مناسب برای دومین برداشت، اواخر شهریور- اوایل مهر است.

تحقیقات انجام شده در ایران نشان می دهد که در شرایط مناسب می توان در سال چهار بار پیکر رویشی مرزنگوش تَر را برداشت کرد. محصول را باید هنگامی برداشت کرد که تابش آفتاب شبنم صبحگاهی گیاهان را خشک کرده باشد. در غیر این صورت، در کیفیت مواد مؤثر گیاه تأثیر منفی خواهد داشت.

پس از برداشت پیکر رویشی، آن ها را باید خشک کرد. برای این کار، گیاهان را با ضخامت  10 تا  20 سانتی متر روی هم پهن کرده و با چند بار زیرورو کردن آن ها را خشک می کنند.

عملکرد مرزنجوش

عملکرد سرشاخه های مرزنجوش بسته به نوع جنس، گونه و سال برداشت بین  2تا  3تن ماده خشک برای مرزنجوش بستانی و تا  7 تن برای مرزنجوش وحشی متغیر است. عملکرد بذر مرزنجوش بستانی حدود100 تا  150کیلوگرم در هکتار است.