نشا مارچوبه و نهال مارچوبه

نشا مارچوبه و نهال مارچوبه

مارچوبه

مارچوبه با نام علمی(Asparagus officinalis.) از خانواده (Liliacease) (سوسنی‌ها) گیاهی تک‌ لپه‌ای و دوپایه از جمله سبزی‌های دائمی می‌باشد. موطن اصلی این کیاه آسیای غربی (ایران و کناره‌های دریای خزر) اروپای شرقی و آفریقای جنوبی است. کشت مارچوبه بسیار قدیمی و به چند قرن قبل از میلاد مسیح بر می‌گردد و میزان تولید آن در 5 کشور برتر جهان (آمریکا، پرو، اسپانیا، انگلیس و آلمان) 359000 تن با میزان درآمد 5000-5500 دلار در هر هکتار گزارش شده است. در استان مازندران این گیاه به‌صورت خودرو در اراضی ساحلی و ارتفاعات جاده کندوان و منطقه کجور، بلده نور و غیره دیده شده است و کشت ارقام اصلاح شده آن (عمدتاً uc157) در سطح بیش از 10 هکتار از اراضی استان انجام گرفته است. خاک حاصلخیز، آب و هوای معتدل و دسترسی آسان به آب، نقاط قوت و دلیل پتانسیل بالای این استان جهت جذب سرمایه و توسعه کشت این محصول پرسود و اقتصادی می‌باشد.

ارزش غذایی مارچوبه

مارچوبه دارای ارزش غذایی بسیار بالاست و علاوه بر دارا بودن انواع ویتامین‌ها و املاح معدنی مورد نیاز بدن، فاقد چربی و کلسترول بوده و در رژیم‌های غذایی به‌عنوان منبعی غنی از اسید فولیک، مواد مغذی و اسیدهای آمینه شناخته شده است. از آثار دارویی آن پیشگیری از انسداد عروق و سکته‌های مغزی و قلبی، تنظیم کننده فشار خون، مانع ضعف بینایی و شب‌کوری و ضد سرطان‌های مختلف قابل ذکر است. به‌علاوه از بقایای آن پس از کشت می‌توان جهت خوراک دام استفاده نمود.

آب و هوای مناسب کاشت مارچوبه

 مارچوبه در هر نوع آب و هوا و خاکی قابل کشت است و آب و هوای معتدل با زمستان سرد مناسب آن است از نکات مهم در کشت مارچوبه این است که این گیاه لوکس به یک دوره خواب زمستانی به مدت 1000- 600 ساعت در دمای زیر 10 درجه سانتی‌گراد نیاز دارد. این خواب، رشد قسمت هوایی آن را متوقف کرده و موجب تجمع مواد غذایی در ریشه‌ها می‌شود. در صورت عدم وجود سرمای مذکور گیاه در تمام فصول همواره به رشد رویشی ادامه داده از تولید اقتصادی باز می‌ماند. مقاومت مارچوبه به سرما تا 15- درجه سانتی‌گراد می‌باشد.

خاک مناسب برای کاشت مارچوبه

مارچوبه گیاهی است دائمی که 25 سال در خاک می‌ماند و 15-10 سال باردهی اقتصادی دارد لذا انتخاب خاک مناسب و تقویت آن در کشت اهمیت فراوانی دارد و بهترین خاک برای آن خاکی عمیق، قوی، با تخلخل زیاد، نم‌دار و دارای PH بین 8/6- 6 می‌باشد. مبارزه با علف‌های هرز مزرعه امری ضروری و اجتناب ناپذیر است زیرا علف‌های هرز علاوه بر این‌که ماِمن و پناهگاه انواع آفات می‌باشند به‌عنوان رقیبی سرسخت در جذب مواد غذایی با این گیاه حساس و ظریف رقابت می‌نمایند. روش ازدیاد بذر و نشاء می‌باشد که روش نشاء ارجح است. بذر مارچوبه را پس از سبز کردن به مدت یکسال در خزانه نگه‌داری می‌نمایند و در بهار سال آینده ریشه‌های یکساله را از خزانه خارج و پس از قطع ساقه‌هوایی در زمین اصلی نشاء می‌کنند. از روش‌های دیگر می‌توان به پرورش نشاء پس از 80- 60 روز به زمین اصلی و یا استفاده از شاسی گرم و گلخانه برای پرورش نشاء اششاره کرد. ولی بهترین روش همان استفاده از نهال یکساله است زیرا نهال زیر یکسال ضعیف و کم بازده تولید می‌نماید. جهت کاشت مارچوبه در زمین اصلی، پس از تقویت زمین در پاییز با کودهای دامی و شیمیایی مطابق با توصیه‌های فنی مبتنی بر آنالیز خاک، زمین را صاف و هموار و کلوخه‌ها را خرد می‌نمایند و چاله‌هایی به فاصله 50- 30 سانتی‌متر روی خطوطی به فاصله 150-120 سانتی‌متر ایجاد می‌کنند و داخل چاله‌ها را تا ارتفاع 20 سانتی‌متر از کود دامی پر و روی کود را تا ارتفاع 10-5 سانتی‌متر خاک زراعی مرغوب می‌پاشند و نهال یکساله را روی آن می‌کارند.

عملیات داشت مارچوبه

عملیات وجین، سله‌شکنی، آبیاری و خاک‌دهی پای بوته هر ساله طبق نیاز گیاه انجام می‌شود. از آنجائی‌که فاصله بین خطوط مارچوبه زیاد است در 3-2 سال اول می‌توان سبزیجاتی نظیر کاهو، کلم، نخود فرنگی، کرفس، لوبیا و سیب‌ زمینی زود‌رس را در مزرعه کشت کرد.

برداشت مارچوبه

قسمت خوراکی مارچوبه ساقه‌های هوایی به طول 25-20 و قطر 5/2- 5/1 سانتی‌متر می‌باشند که روی ریزوم، ظاهر و به وسیله کاردک‌های مخصوص مارچوبه کنی برداشت می شوند. برداشت اقتصادی مارچوبه از سال سوم و به مدت 15-10 سال انجام می‌گیرد و هر ساله بسته به قدرت و ضعف بوته 10-4 هفته به طول می‌انجامد. چنانچه برداشت بیش از حد طول بکشد میزان تولید کاهش یافته و جوانه‌ها نازک و نامرغوب می‌گردند. مارچوبه خوراکی ممکن است به‌صورت سبز یا سفید برداشت شود ساقه هوایی مارچوبه اگر پیش از خروج از خاک برداشت شود سفید و در صورت خروج سبز می‌گردد. مارچوبه سبز حاوی ویتامین c بیش‌تری است. با آغاز فصل سرما شاخ و برگ هوایی خشک می‌گردند که بهتر است برای بهبود وضعیت ریشه کف برگردند. عملکرد مارچوبه حدود 6 تن در هکتار(در سال‌های مختلف متفاوت است) برآورد می‌شود.

بذر مارچوبه

هر کیلو بذر قابل کشت کارچوبه دارای 60-35 هزار دانه است و مقدار نشاء لازم برای یک هکتار با توجه به فاصله 5/0 ×5 /1  متر 10800- 5800 عدد تخمین زده می‌شود. بذرها در بسته‌های 5000- 1000 عددی عرضه می‌شود.

آفات و بیماری‌های مارچوبه

از آفات و بیماری‌های مهم مارچوبه می‌توان به زنگ، پوسیدگی فوزاریومی ریشه، پوسیدگی بنفش ریشه، سوسک مارچوبه و حلزون اشاره کرد که مباره با آن‌ها با استفاده از روش‌های مکانیکی، زراعی، شیمیایی یا تلفیقی تحت نظر کارشناسان کشاورزی توصیه می‌گردد.

انبارداری مارچوبه

مارچوبه را می‌توان به مدت 4-3 هفته در دمای حدود صفر درجه سانتی‌گراد و رطوبت 95 درصد به راحتی نگه‌داری کرد. این گیاه را به‌صورت خام، کنسرو، شور و یخ زده می‌توان بسته‌بندی و به بازار عرضه کرد و قیمت آن در بازارهای جهانی در سال 2004 برای هر بسته 7/12 کیلوگرمی بین 4500- 3500 دلار (بسته به فصول مختلف سال) گزارش شده است. سخن آخر این‌که با توجه به استعداد و پتانسیل بالای استان مازندران در کشت و تولید مارچوبه و ارزآوری و توجیه اقتصادی آن، توجه ویژه به کشت . صنایع تبدیلی آن با اعطای تسهیلات بانکی و اختصاص نهاده‌های کشاورزی نقش مهمی در شکوفائی اقتصادی کشور و اشتغال فارغ التحصیلان کشاورزی خواهد داشت.