کاشت هویج و داشت و برداشت هویج

 گیاه هویج

گیاه‌شناسی هویج

نام انگلیسی هویج: Carrot

اسم علمی هویج: Daucus carota

خانواده هویج: Umbelliferae

هویج گیاهی است دو ساله که در سال اول تولید یک ریشه ضخیم و چند ردیف برگ روزتی می‌نماید. ساقه گل‌دهنده آن در سال دوم از قسمت فوقانی ریشه خارج شده و به ارتفاع 60 تا 120 سانتی‌متر می‌رسد که نهایتاً گل و بذر می‌دهد.

گل‌های هویج کامل هستند. یعنی هر گل دارای اندا‌های نر و ماده می‌باشد. معمولاً گل‌ها حالت پروتاندری دارند (Protandrous). و بذر آن‌ها بیشتر از طریق دگرگشنی تولید می‌شود. عامل گرده‌افشانی نیز غالباً حشرات هستند. وجود حشرات گرده‌افشان کافی باعث افزایش کیفیت و عملکرد بذر می‌شود و به‌همین خاطر در جاهایی که جمعیت حشرات گرده‌افشان کم باشد اضافه نمودن کندوهای زنبور عسل در مزارع هویج سودمند است.

جنسDaucus   شامل حدود 60 گونه است که فقط چند گونه آن مورد استفاده قرار می‌گیرد و هویج یکی از آن‌ها است.

پاورپوینت هویج - 31 اسلاید
50,000 تومان

منشأ هویج

هویج‌های امروزی از هویج‌های وحشی موجود در آسیا، اروپا وآفریقا منشأ گرفته‌اند و در واقع دو منبع اصلی در انتخاب مواد ژنتیکی وجود داشته که یکی هویج‌های آنتوسیانینی است که مربوط به آسیاست (به‌ویژه افغانستان که در حال حاضر هویج‌های ارغوانی یا بنفش رنگ در آنجا کاشته می‌شوند) و دیگری هویج‌های کاروتنی که از اروپا منشأ گرفته‌اند.

در بین گونه‌های هویج ارقام نر عقیم (Male Sterile)  نیز پیدا می‌شود که دانه گرده آن‌ها قادر به تلقیح تخمک نیست و لذا این ارقام از نظر اصلاح و تهیه بذر بسیار با اهمیت می‌باشند. در برش عمودی ریشه هویج دو قسمت کاملاً مشخص مشاهده می‌شود: یک لایه خارجی (Cortex) و یک قسمت داخلی (Core).

طبقه بندی هویج

هویج‌ها معمولاً بر اساس شکل و طول ریشه طبقه‌بندی می‌شوند. یعنی ممکن است بی‌نوک (Blunt) یا نوک‌دار (Pointed) و طویل یا کوتاه باشند.

I) رقمOxheart  یا (Baby finger) کوتاه و بی‌نوک

II) رقم Chantenay  نیمه طویل و بی‌نوک

III) رقم Danvers Half Long نیمه طویل و نوک‌دار

IV) رقم Imperator طویل و نوک‌دار

ارزش غذایی و اهمیت اقتصادی هویج

هویج دارای مقدار زیادی کاروتن است که در بدن به ویتامین A تبدیل می‌شود. علاوه بر ویتامین A دارای ویتامین‌های  Bو  Cنیز هست. به‌خاطر وجود عناصری چون کلسیم و فسفر در تحکیم استخوان‌بندی خصوصاً در سنین جوانی و کودکی بسیار مفید است. مخلوط کردن آب هویج یا پودر آن با شیر در برنامه غذایی نوزادان توصیه شده است. طعم و مزه هویج به‌خاطر وجود روغن‌های اتری به‌ویژه ترپن‌ها است. مقدار تجمع نیترات در آن زیاد است. مصرف هویج خام در ناشتا ادرارآور است و کرم‌های دستگاه گوارش را دفع می‌کند.

مواد غذایی (قندها و ویتامین‌ها) عمدتاً در لایه خارجی (گوشت) انباشته می‌شوند و هویج خوب و دارای کیفیت عالی هویجی است که لایه خارجی قطورتری داشته باشد. کاروتن بیشتر در سلول‌های قدیمی لایه خارجی ذخیره می‌شود. معمولاً ریشه هویج به رنگ نارنجی یا زرد نارنجی است و این به دلیل وجود به تا کاروتن است که پیش ماده ویتامین A می‌باشد و هر چه رنگ نارنجی آن بیشتر و قرمز پرتقالی‌تر باشد مقدار کاروتن آن و بالطبع ارزش غذایی آن بیشتر است.

شرایط آب و هوایی مناسب برای کاشت هویج

هویج جزو سبزیجات فصل خنک است و بهترین رشد خود را در دمای 15 تا 22 درجه سانتی‌گراد انجام  می‌دهد. اگر هویج‌های در حال رشد در معرض دماهای پایین قرار بگیرند (کمتر از10درجه سانتی‌گراد) ممکن است قبل از موقع به گل رفته و تولید بذر نمایند، که این یک مشکل است. دمای بهاره در هویج ˚C4 می‌باشد. هویج در مقابل سرما و یخبندان تا حدودی مقاوم است ولی گرما و خشکی به آن خسارت وارد می‌کند. فصل کاشت در مناطق سردسیر در بهار، در مناطق نیمه‌گرمسیر در پاییز، و در مناطق گرمسیر در زمستان است.

شرایط آب و هوایی در رشد و نمو و رنگ‌پذیری هویج دخالت دارد. رنگ ریشه در بوته‌های جوان ابتدا کم رنگ و سپس با رشد گیاه و مسن شدن آن تیره‌تر می‌شود. نارنجی رنگ شدن ریشه هویج و تیره شدن آن بستگی به رقم، فصل رشد، درجه حرارت و سن ریشه دارد. معمولاً بعد از آن که رنگ هویج به حد معینی رسید پررنگ شدنش متوقف می‌گردد.

دما در رنگ و شکل ریشه هویج بسیار مؤثر است. دماهای پایین باعث کم رنگ شدن ریشه می‌شوند. معمولاً در دماهای زیاد ریشه‌ها کوتاه و کلفت و در دماهای پایین باریک و دراز می‌گردند. ریشه هویج بهترین رنگ را در دمای 20- 18 درجه سانتی‌گراد خواهد داشت. با افزایش گرمای خاک مقدار کاروتن نیز افزایش می‌یابد. میزان رطوبت خاک نیز در شکل و فرم و رنگ ریشه هویج مؤثر است ولی نه به اندازه دما. مثلاً در رطوبت کم ریشه هویج طولانی و در رطوبت زیاد کوتاه می‌گردد. در دمای پایین، بارش زیاد و تراکم بوته در واحد سطح، هویج‌های ضخیم ولی بدرنگ تولید می‌شود.

کاشت، داشت و برداشت هویج

باتوجه به اینکه بذر هویج ریز بوده ولی عمق کاشت آن را در حدود 2 سانتی‌متر در نظر می‌گیرند و چون جوانه‌زنی و رشد گیاهچه‌های آن کند است لذا احتیاج به یک بستر پوک و نرم و مسطح با تأمین رطوبت یکنواخت دارد. جوانه‌زنی بذر آن در طی 1 تا 3 هفته و در دمای پائین انجام می‌گیرد. دمای بالا در اثنای جوانه‌زنی می‌تواند آن را وارد دوره خواب ثانویه کند. نور، جوانه‌زنی آن را تا حدودی تسریع می‌کند.

بذر آن مستقیماً در محل اصلی کشت می‌شود. زمان کاشت بذر در مناطق سرد چون آذربایجان و کردستان در فصل بهار و پس از سپری شدن یخبندان‌های بهاره می‌باشد.

عمق کاشت بذر هویج

عمق کاشت بذر cm2-1 و بذر مورد نیاز برای یک هکتار kg 5-3 است. کاشت بذور به‌صورت ردیفی، فواصل ردیف‌های کاشت cm40-30 و معمولاً بذور به‌صورت مسلسل‌وار روی خطوط کشت می‌شوند. پس از رشد بوته‌ها اقدام به تنک کردن (در مرحله 4 تا 5 برگه شدن) روی ردیف‌ها می‌کنیم. به‌طوریکه بعد از تنک کردن، فاصله دو بوته روی ردیف  cm5-4 باشد. در مزارع بزرگ به‌علت هزینه کارگری زیاد معمولاً آن را تنک نمی‌کنند. بنابراین باید سعی شود بذر به میزان مورد نیاز کشت گردد. در برخی موارد برای سهولت جوانه‌زنی اقدام به خیساندن بذور در پارچه‌های مرطوب (به‌مدت 3 تا 4 روز) می‌نمایند.

سبز ماندن قسمت بالای ریشه که از کیفیت آن می‌کاهد به‌علت قرار گرفتن این قسمت از ریشه در برابر نور خورشید می‌باشد. برای رفع این عیب، بذر هویج باید به‌موقع کاشته شود تا تولید برگ‌های زیادی نموده و این برگ‌ها سایه کافی برای ریشه تولید نمایند.

آبیاری و تغذیه هویج

آبیاری هر هفته تا 10 روز یک بار انجام می‌گیرد. در مراحل آخر رشد، آبیاری کمتر صورت می‌گیرد زیرا آب فراوان در این موقع باعث شکافته شدن ریشه می‌گردد.

هویج در خاک‌های عمیق، حاصلخیز و سست و دارای تهویه خوب و زهکش مناسب رشد مطلوبی دارد. بهترین خاک برای پرورش آن خاک لومی یا شنی لومی است. پرورش و کشت هویج در خاک‌های سنگین رسی ممکن است باعث چنگالی شدن یا منشعب شدن ریشه‌های آن گردد. همچنین ضعیف بودن ساختمان خاک یا وجود موانعی مانند سنگ یا مواد زائد درشت در خاک باعث بدشکل شدن و منشعب شدن ریشه‌ها می‌شوند. pH مناسب برای رشد آن 5/6 است و در خاک‌های اسیدی رشد بسیار ضعیفی دارد. باید توجه داشت که کود دامی تازه به زمین داده نشود و حتماً از کود دامی کاملاً پوسیده استفاده گردد. زیرا تحقیقات نشان داده که در قسمت مایع کود حیوانی ماده‌ای وجود دارد که شاخه‌ای شدن یا چنگالی شدن ریشه‌ها را تحریک می‌کند. همچنین در مواردی که کود دامی تازه مصرف می‌شود خسارت مگس هویج بیشتر است. عنصر پتاسیم در کیفیت محصول تأثیر زیادی داشته و مقدار قند و قابلیت انباری آن را افزایش می‌دهد.

معمولاً 80 تا 150 کیلوگرم ازت، 100 تا 150 کیلوگرم فسفر و 150 تا 200 کیلوگرم پتاسیم در هر هکتار قابل توصیه می‌باشد.

کنترل علف های هرز هویج

وجین برای مبارزه با علف‌های هرز خصوصاً در مراحل اولیه رشد بسیار مهم است. به‌دلیل عدم کارآیی ماشین‌های کولیتواتور زنی در زمان کوچک بودن هویج‌ها و نیز گران تمام شدن حذف علف‌های هرز با دست (نیروی کارگر) امروزه از علف‌کش‌های اختصاصی استفاده می‌کنند.

برداشت هویج

برداشت هویج زمانی صورت می‌گیرد که برگ‌ها از سبز به زرد تغییر رنگ دهند. برای سهولت برداشت، زمین را آب می‌دهند تا خاک سست و نرم شود و یکی دو روز بعد به کمک کارگر یا ماشین تمام گیاه را با ریشه از خاک بیرون می‌آورند و ممکن است با شاخ و برگ یا بدون آن به بازار عرضه گردد.

 از نظر طول دوره رویش هویج‌ها سه دسته‌اند: هویج‌های زودرس (با دوره رشد 2 تا 3 ماهه) که این ارقام دارای رشد اولیه کوتاه و ذخیره سازی در آن‌ها خیلی زود انجام می‌شود، هویج‌های متوسط رس یا تابستانه (با دوره رویش 3 تا 4 ماهه) و هویج‌های دیررس یا پائیزه (با دوره رویش 5 تا 6 ماهه).

در شرایط مناسب عملکرد محصول برای هویج‌های متوسط رس و دیررس80 -60 تن در هکتار گزارش شده است.

نگهداری و انبارداری هویج

ریشه‌های برداشت شده هویج را در دمای صفر تا 1 درجه سانتی‌گراد و رطوبت نسبی بالا می‌توان به مدت 4 تا 6 ماه در انبار نگهداری کرد.