زیتون و احداث باغ زیتون
گیاه شناسی زیتون
زیتون با نام علمیOlea europaea از خانواده Oleaceae درختی همیشه سبز با عمری طولانی است که در برخی مواقع عمر 1000 ساله نیز گزارش شده است. درخت زیتون دارای برگهای متقابل است. شکل برگها سرنیزهای یا واژه تخممرغی بوده و دمبرگ آنها کوتاه است. هر برگ در طول دوسال رشد میکند. سطح بالای برگهای زیتون معمولاً سبز تیره و پوشیده از کوتیکول ضخیمی است. در حالیکه سطح زیرین برگ متمایل به نقرهای و پوشیده از کرکهای ستارهای متراکم میباشد.
برگهای زیتون ضخیم و چرمی بوده و روزنههای آنها فرورفته است. از خوشههای بلند به نام پانیکول و به طول 5-2 سانتیمتر و با 6-3 انشعاب ثانویه در محور هر برگ بهوجود میآید. معمولاً جوانه گل زیتون در فصل رویشی جاری تشکیل میشود و در فصل بهار بعدی شروع به نمو ظاهری میکند. میوه زیتون یک نوع شفت است که شبیه میوههای زردآلو، بادام، شلیل، هلو و آلو میباشد. هر میوه دارای برچه و دیواره تخمدان میباشد که هر دو بخش گوشتی و خشک را دارا است. برونبر میوه بدون کرک بوده و دارای روزنه است. میانبر آن خوراکی و درونبر میوه بذر را احاطه میکند.
شرایط آب و هوایی زیتون
عوامل متعددی در احداث باغ زیتون نقش دارند که از مهمترین آنها می توان به مکان احداث باغ، دما، بارش، رطوبت، جمع ساعتهای آفتابی، ارتفاع از سطح دریا، شدت و جهت باد، شیب زمین، نوع رقم، نیازهای خاکی، نیاز آبی زیتون اشاره نمود.
زیتون در مناطقی با زمستان های معتدل و تابستان های گرم وخشک و طولانی بهترین کیفیت را دارد. در این شرایط میوه ها امکان رسیدن پیدا می کنند. زیتون درختی است نیمه گرمسیری و بنابراین به یخبندان های شدید حساس است اما این حساسیت در دوره های مختلف رشد گیاه فرق می کند.
زیتون در مناطقی که بارندگی بین 600-400 میلی متردر حداقل 5 ماه از سال باشد بصورت دیم به خوبی رشد و نمو کرده و محصول قابل قبولی تولید می کند با وجود این،در مناطقی که بارندگی آنها در سال 1000 میلی متر یا بیشتر و 200 میلیمتر یا کمتر هم باشد، پرورش داده می شود.
اصولاً درخت زیتون به رطوبت زیاد محیط، حساسیت دارد و از کاشت آن در مجاورت دریا باید خودداری کرد. رطوبت زیاد و مداوم زمینه را برای رشد و حمله بیماری های قارچی و باکتریایی فرآهم می آورد. بارندگی های متوالی و افزایش رطوبت در زمان گرده افشانی تشکیل میوه را کاهش می دهد. اما رطوبت نسبی مناسب در نگهداری و جوانه زنی گرده موثر است.
محصول اقتصادی زیتون در مناطقی که بیش از 1500 ساعت آفتاب در سال داشته باشند، بدست می آید.
شرایط آب و هوایی زیتون
ارتفاع از سطح دریا نقش مهم واساسی در میزان کیفیت روغن تولیدی دارا می باشد زیرا بر روی عوامل جوی از قبیل باران، برف، درجه حرارت و ... تاثیر دارد.
شدت و جهت باد از عوامل بسیار مهمی است که هم در مرحله رویشی و هم در مرحله زایشی نقش تعیین کنندهای دارند. وزش باد شدید باعث تغییر شکل درخت شده و مانع انجام هرس و تربیت مناسب درخت زیتون می شود.
عامل مهم دیگری که در احداث باغ زیتون اهمیت زیادی دارد نوع رقم می باشد.
زیتون در زمان گل انگیزی به نور خورشید نیازمند است. اگر در زمان گل انگیزی به هر دلیلی روی درخت سایه اندازی شود یا فاصله کاشت درختان کم باشد و درختان زیتون روی هم سایه اندازی نمایند، تشکیل اندامهای گل در سال بعد مختل می شود یعنی فقط گلهای نر تشکیل میشود و یا اصلاً هیچ گلی تشکیل نمی شود. در شیب های شمالی نورگیری درختان در مقایسه با شیبهای جنوبی خیلی کمتر میباشد. بنابراین الگوی کاشت باید به نحوی باشد که نورگیری توسط درختان به شکل مطلوبی صورت پذیرد. زیتون برروی شیبهای مختلف کاشته میشود اما براساس امکان انجام مدیریت های زراعی مقدار شیب از8 تا 50 درصد انتخاب می شود.
زیتون اگر چه به طیف وسیعی از خاکها سازگار است اما در خاک هایی بیشترین عملکرد را خواهد داشت که درخت بتواند بدون محدودیت های فیزیکی و شیمیایی ریشه های خود را گسترش دهد. واکنش اشباع مناسب خاک 7/5-7، هدایت الکتریکی خاک قابل تحمل، تا 3/8-2/8 دسی زیمنس بر متر بر حسب حساسیت رقم و شرایط محیطی ، عمق مناسب 1/5-1 و گچ تا 1/5-1 درصد است.
