ترکیدگی میوه انار و روش های کنترل ترکیدگی میوه انار
1- مدیریت نامناسب باغ انار
شاید یکی از مهمترین عوامل تاثیرگذار در شیوع عارضه ترکیدگی میوه در باغهای انار مدیریت نامناسب باغ است. این امر از آن جهت اهمیت دارد که زمان، مقدار و فاصله آبیاری، تاثیر مستقیمی در میزان شیوع ترکیدگی میوه انار دارد. آگاهی باغدار از وضعیت رطوبتی خاک و نیازآبی گیاه در هر مقطع زمانی از رشد و نمو می تواند تاثیر مستقیمی بر این عارضه داشته باشد. تنظیم مناسب دور و زمان آبیاری و ممانعت از بروز تنشهای محیطی و همچنین آبیاری درخت در موقع مناسب، از اصول اولیه مدیریت باغ در رابطه با کاهش ترکیدگی میوه است روشهایی مانند استفاده از آبیاری قطرهای بجای آبیاری غرقابی و همچنین استفاده از مالچ های گیاهی و غیر گیاهی و پخش کمپوست و یا بقایای گیاهی روی سطح خاک می تواند باعث کاهش ترکیدگی میوه در باغها گردد.
2- آبیاری زیاد به ویژه در زمان رسیدن میوه انار
همانطور که در بالا اشاره شد تنظیم زمان و میزان آب آبیاری از ضروریترین عوامل تاثیرگذار در رابطه با کاهش ترکیدگی میوه انار است. مشخص شده که آبیاری باغ به فواصل یک هفته میزان ترکیدگی میوه را در مقایسه با درختانی که به فواصل 10 تا 14 روز آبیاری میشدند به نحو چشمگیری کاهش می دهد. این امر به ویژه در مراحل نهایی رشد و نمو که میوه انار در حال افزایش وزن و اندازه خود است اهمیت بیشتری دارد. آبیاری بیش از حد در اواخر تابستان و اوائل پاییز نیز می تواند باعث افزایش سریع اندازه آریل انار شود. اگر این افزایش اندازه با افزایش رشد پوست میوه هماهنگ نباشد باعث افزایش فشار درونی به پوست میوه شده و به ویژه در ارقام پوست نازک باعث ترک خوردن میوه می شود. بنابراین باید دقت کرد که در اواخر فصل رشد و به ویژه زمانی که دمای هوا در حال کاهش است از آبیاری بیش از حد درختان خودداری کرد و با کاهش دور و میزان آبیاری، در حد نیاز درخت آبیاری نمود.
3- بافت و وضعیت فیزیکی خاک باغ انار
بطور کلی خاک های که دارای بافت سبکی هستند به علت سریعتر بودن زمان تخلیه رطوبتی بیشتر درخت را تحت تنش رطوبتی قرار می دهند و به این جهت احتمال ترکیدگی میوه در این نوع خاکها بیشتر است. به عنوان یک اصل کلی، درخت انار خاکهای با بافت متعادل یا لومی را بیشتر می پسندد. در این گونه خاک ها توصیه می گردد با کاهش حجم آب آبیاری در هر نوبت و کاهش فواصل آبیاری شرایطی را مهیا نمود که درختان کمتر با تنش رطوبتی مواجه گردند.
4- تغییرهای زیاد رطوبت خاک ، دما و رطوبت هوا (به ویژه در شب) در باغ انار
تغییرهای رطوبتی خاک و هوا عامل بسیار مهم در شیوع عارضه ترکیدگی میوه انار است به این جهت بایستی تمام تمهیدات لازم را جهت جلوگیری از تغییرهای شدید رطوبتی، به عمل آورد. از این رو آبیاری در زمان مناسب و به صورت منظم باید مورد توجه قرار گیرد. علاوه بر این برداشت میوه قبل از شروع بارندگی پاییزه که باعث آسیب به پوست میوه شده و رطوبت خاک را به صورت غیر قابل کنترل افزایش میدهد نیز از اصول مهم جلوگیری از بروز عارضه ترکیدگی میوه است. در اواخر تابستان و اوائل پاییز که دمای محیط در روز به حدود 40 - 35 درجه سلسیوس می رسد و در شب دما از 20 درجه سلسیوس بالای صفر پایینتر میآید، این کاهش دما در شب و بالا بودن دما در طول روز باعث سرد و گرم شدن پوست میوه شده و شرایط را جهت بروز عارضه ترکیدگی میوه انار افزایش می دهد.
5- کمبود و عدم تعادل عناصر غذایی در باغ انار
پژوهش های صورت گرفته نشان میدهد یکی از عواملی که تاثیر زیادی بر میزان ترکیدگی میوه انار دارد عدم تعادل مناسب در میزان عناصر غذایی است. رابطه مستقیمی بین عدم تعادل عناصر غذایی و ترکیدگی میوه انار وجود دارد. استفاده از براکس و کائولین به علت وجود عنصر بر می تواند بر باز و بسته شدن روزنه ها و تعرق گیاه تاثیر گذارد و باعث کاهش میزان ترکیدگی میوه گردد. از طرف دیگر کاربرد روی و تاثیر آن روی جذب آب که باعث سنتز اکسین ها می شود و می تواند بر ترکیدگی میوه موثر باشد. کلسیم عنصری سنگین است بنابراین انتقال آن از برگهای پیر به جوان و همچنین به میوه به سختی صورت می گیرد. بنابراین باید نیاز گیاه به کلسیم همزمان با رشد و نمو میوه تامین شود. مشخص گردیده که محلول پاشی یک درصد کلرید کلسیم یک ماه بعد از تشکیل میوه درصد بروز ترکیدگی را به صورت معنی داری کاهش داد. استفاده از کلسیم به علت تاثیر این عنصر بر خصوصیات مکانیکی غشاء سلولی است که باعث کاهش ترکیدگی میوه می گردد.
6- نوع رقم انار و ویژگی های ژنتیکی آن
یکی از عوامل دیگری که تاثیر مستقیمی روی ترکیدگی میوه دارد نوع رقم تحت کشت می باشد. از این رو بطور طبیعی بعضی ارقام انار مستعد ترکیدگی میوه هستند. بطور کلی ارقام پوست نازک حساسیت بیشتری به تنش های رطوبتی از خود نشان می دهند و به عبارت دیگر پوست میوه سریعتر خشک شده و احتمال ترکیدگی آن افزایش می یابد. این در حالی است که ارقام پوست کلفت به علت ضخامت بیشتر پوست، قابلیت انعطاف بیشتری داشته و در برابر تنشهای رطوبتی از خود مقاومت بیشتری نشان می دهند و دیرتر شکاف بر می دارند. همچنین مطالعات نشان می دهد که رابطه مستقیمی بین راندمان استفاده از آب در ارقام مختلف و میزان ترکیدگی میوه وجود دارد به عبارت دیگر ارقامی که راندمان استفاده از آب در آنها بالاتر است احتمال ترکیدگی میوه آنها کمتر است.
توصیه های کاربردی جهت کاهش عارضه ترکیدگی میوه انار
همانطور که اشاره شد ترکیدگی میوه انار یکی از مشکل هایی است که در اکثر باغهای انار دیده می شود. عوامل مختلفی در شیوع این عارضه دخالت دارند به این لحاظ یک توصیه واحد نمی توان برای تمام باغها در نظر گرفت. ولی با این وجود بکار بستن توصیه های زیر می تواند میزان شیوع این عارضه را تا حد زیادی کاهش دهد.
1- استفاده از ارقام مقاوم و متحمل انار
به صورت یک اصل کلی ارقامی که پوست نازک دارند به ترکیدگی میوه حساسیت بیشتری دارند. بررسی هایی که در سالهای اخیر صورت گرفته نشان میدهد اکثر ارقام تجاری شناخته شده انار مانند ارقام رباب و ملس دارای پوست ضخیمتری نسبت به ارقام محلی و غیر تجاری هستند بنابر این شیوع ترکیدگی میوه در آنها کمتر است. شاید بتوان گفت یکی از عوامل گسترش کشت این ارقام در مناطق مختلف مقاومت بیشتر آنها به ترکیدگی میوه در مقایسه با ارقام محلی است.
در این رابطه در پژوهشی که در استان یزد انجام شد مشخص گردید ارقام ملس دانه سیاه، گبری و ملس دانه قرمز مقاوت بالاتری نسبت به سایر ارقام به ترکیدگی داشتند.
در استان فارس نیز ارقامی مانند زرد انار و محلی قصردشت به علت دارا بودن پوستی نازک به ترکیدگی حساسترند در حالی که رقم رباب نیریز نسبت به ترکیدگی مقاومت بیشتری دارد.
در مطالعاتی که در سایر کشورها انجام شده نیز مشخص شده ارقامی مانند واندرفول به بارندگی اوائل فصل مقاومت بیشتری نشان داده و در مقایسه با سایر ارقام دیرتر دچار ترکیدگی می گردد.
همچنین به صورت یک قائده کلی ارقام زود رس به دلیل اینکه کمتر تحت تاثیر تغییرهای دمایی اوائل پاییز قرار می گیرند در مقایسه با ارقام دیررس کمتر دچار عارضه ترکیدگی میوه می گردند.
2- ممانعت از ایجاد تغییرهای زیاد در رطوبت خاک باغ انار
باغداران باید در طی دوره رشد و نمو و بلوغ میوه یعنی زمانی که میوه به حداکثر اندازه خود رسیده اما هنوز قابل برداشت نیست (اوائل شهریور تا اواخر مهر)رطوبت خاک را در سطح بهینه نگهداری نمایند و از تنش خشکی و آبیاری بیش ازحد درخت خودداری نمایند.
3- استفاده از عناصر غذایی در باغ انار
استفاده از بعضی عناصر غذایی مانند کلرید کلسیم به صورت محلولپاشی به غلظت 1 تا 2 درصد یک ماه بعد ازتشکیل میوه (اوایل تیر ماه) و تکرار آن به فاصله یک ماه می تواند میزان شیوع ترکیدگی را کاهش دهد.
4- کاربرد اسید جیبرلیک در باغ انار
بررسی ها نشان می دهد استفاده از اسید جیبرلیک به غلظت 450 میلی گرم در لیتر به فاصله یک تا 2 ماه بعد از تشکیل میوه باعث افزایش شاخص های کمی و کیفی میوه شده و میزان شیوع ترکیدگی را بطور معنی داری کاهش داد.
5- سایر روشهای حفظ رطوبت در باغ انار
برخی روشهای به باغی که میزان تنش های رطوبتی خاک و درخت را کاهش می دهد می تواند در کاهش خسارت ترکیدگی میوه انار موثر باشد که این روشها شامل:
1- استفاده از مالچ گیاهی در باغ انار
استفاده از مالچ های گیاهی به صورت کمپوست و یا پوشش هایی از شاخ و برگ خرد شده درختان که در سایه انداز درخت استفاده می شود می تواند باعث حفظ رطوبت خاک و کاهش مصرف آب در باغ ها شود.
2- استفاده از پوشش های توری به صورت سایه بان در باغ انار
نصب سایهبان در بالای تاج درخت باعث کاهش شدت نور خورشید و تعادل حرارتی و رطوبتی در سایه انداز درخت می شود. این پوشش ها در رنگهای مختلف در بازار وجود دارد که مرسومترین آنها پوششهای سبز و سفید است. مناسبترین نوع پوشش سایبان استفاده از توری های سفید با تراکم 50 درصد به صورت نصب روی داربست می باشد که این پوششها تا 5 درجه سانتیگراد دمای سطح برگ و میوه را کاهش می دهد و باعث بهبود ویژگی های کیفی میوه مانند رنگ میوه شده و کاهش قابل توجه میزان ترکیدگی و سوختگی میوه را نیز باعث می شود. اگر چه که استفاده از توریهایی به رنگ سبز و سفید با تراکمهای 30 و 50 درصد همگی می تواند تاثیر مثبتی در کاهش ترکیدگی میوه و حفظ رطوبت خاک داشته باشند.
استفاده از پوشش توری سفید با سایه دهی 50 درصد جهت کاهش دمای سطح میوه و برگ
3- استفاده از کائولین در باغ انار
استفاده از بعضی مواد پوشش دهنده میوه مانند کائولین به غلظت 5 درصد از اواخر خرداد ماه می تواند میزان شیوع ترکیدگی میوه را تا 60 درصد کاهش دهد.
نتیجه گیری
ترکیدگی میوه انار رابطه مستقیمی با میزان رطوبت میوه و مدیریت آبیاری در باغها دارد. بنابراین برنامه ریزی مناسب آبیاری در باغ با توجه به نیاز گیاه و جلوگیری از بروز تنش های رطوبتی در طول فصل رشد از اساسی ترین نکات در کاهش عارضه ترکیدگی میوه انار است. در کنار این موارد استفاده از مواد و روشهایی که باعث کاهش دمای سطح میوه و کاهش تبخیر و تعرق از خاک و گیاه میشود، مانند استفاده از انواع مالچ ها و سایبان می تواند تا حد زیادی این عارضه را در باغ ها کاهش دهد.
