کاشت زیره سبز
کاشت بذر زیره سبز
کاشت زیره سبز به روشهای خشکهکاری و هیزمکاری و به شکلهای کرتی و ردیفی صورت میگیرد. تا سالهای اخیر کشت این محصول بهصورت دیم بوده، ولی در حال حاضر بیشتر بهصورت آبی کشت و کار میشود. در کشت دیم در زمان مناسب زمین بذرپاشی میشود و سپس بهوسیله دیسک و ماله بذر را زیر خاک میکنند در کشت آبی زیره سبز روش خشکهکاری بذر کود در زمینی که در پاییز شخم خورده، پاشیده میشود و سپس بذر و کود نموده و سپس بهوسیله دیسک یا کولیتواتور آنها را زیر خاک میکنند و دنبال آن ماله میزند.
در کشت ردیفی از دستگاه فاروئر گندم استفاده میشود. قبل از کود و بذرپاشی کلوخهای زمین را بهوسیله دیسک کاملاً نرم کرده و بعد بهوسیله لولر پستی و بلندیهای زمینی را هموار میکنند تا تراکتور بهتر بتواند ردیفها را دربیاورد. سپس اقدام به پخش بذر میکنند که پخش بذر ممکن است با دستگاه کودپاش سانتریفوژ و یا با دست انجام گیرد و پس از آن دستگاه فاروئر اقدام به درآوردن جوی و پشته به عرض 40-50سانتیمتر میکنند. محققان در بررسی اثر مقادیر بذر و روشهای کشت در عملکرد زیره سبز طی 2سال زراعی در منطقه تربت جام کشت ردیفی را توصیه نمودهاند.
تاریخ کاشت زیره سبز
با توجه به حساسیت زیره سبز به عوامل اقلیمی بهویژه فتوپریود و دما ضروری است که کشت این گیاه زمانی صورت گیرد که زمان کافی بهمنظور رشد علفی و شاخهبندی وجود داشته باشد. در کشتهای هراکش، زیره فرصت کافی جهت طی نمودن رشد زایشی بهطور طبیعی دارد و از رشد کافی و شاخهبندی خوبی برخوردار است و در نتیجه عملکرد آن بالاست، ولی در زراعتهای کرپه و دیرکشت زیره این فرصت را پیدا نمیکند. لذا در مناطق گرمتر که خطر سرمازدگی زمستان وجود ندارد کشت زیره بهصورت پاییزه در نیمه آذر و در مناطق سرد اسفند ماه توصیه میشود. به هرحال کشت زمستانه زیره سبز عملکرد بالاتری برخوردار خواهد بود.
آماده سازی خاک برای کاشت زیره سبز
در اوایل پائیز 15تا 20تن در هکتار کودهای حیوانی کاملاً پوسیده به زمین اضافه نموده و سپس شخم زده میشود و در ادامه زمین را باید تسطیح نمود. خاک باید نرم باشد و سله تولید نکند قبل از کشت زمین را آماده و آن را کرتبندی میکنند.
نیاز کودی زیره سبز
زیره در مناطقی که دارای خاکهای لومی شنی-رسی لیمونی یا رسی آهکی با زهکش خوب که در صد ماده آلی بالایی داشته باشد، عملکرد خوبی خواهد داشت . میزان مصرف کود بستگی به وضعیت حاصلخیزی خاک و میزان بارندگی در طول فصل رشد است. کودهای پتاسه درکیفیت دانه و نیز افزایش عملکرد از طریق افزایش وزن هزار دانه موثر است. دراکثر مناطق زیره کاری کود فسفات آمونیوم به میزان 100کیلو گرم در هکتارهمزمان با کاشت و کود اوره به میزان 100کیلو گرم در هکتار است که نیمی ازآن در زمان کاشت و نیمی بهصورت سرک معمولاً پس از وجین علفهای هرز درفروردین ماه مصرف میشود.
تاریخ کاشت زیره سبز و فواصل کاشت زیره سبز
از تناوب کاشت زیره با گیاهان تیره جعفری باید خوداری نمود؛ زیرا زیره سبز به بیماریهای قارچی بسیار حساس بوده و بیماریهای گیاهان تیره جعفری کم و بیش مشابه هستند.تکثیر گیاه توسط بذر صورت میگیرد. تاریخ کشت به شرایط اقلیمی محل رویش بستگی دارد. بهطوریکه در مناطق معتدل یک محصول پائیزه در مناطق سرد بهصورت یک محصول بهاره کشت میشود اواسط پائیز (آبانماه)زمان مناسبی برای کشت پائیزه است. در حالیکه کشت بهاره در اسفند انجام میگیرد.اگر زیره سبز ردیفی کشت شود،فاصله ردیفها 15تا 20سانتیمتر مناسب است. هر هکتار زمین به 12تا 15کیلوگرم بذر با کیفیت نیاز دارد. عمق بذر به تناسب بافت خاک بین 5/1تا 2سانتیمتر مناسب است. پس از کشت از انجام هر گونه عملی که سبب جابهجائی بذر شود باید خودداری نمود. کشت زیره سبز توسط بذر و مستقیماً در زمین اصلی صورت میگیرد.مدتی قبل از کاشت زمین را باید آبیاری نمود. بذرها را میتوان پس از مخلوط کردن با ماسه نرم به صورت دست پاش در سطح زمین پاشید در بعضی نقاط زیره سبز را به صورت ردیفی کشت میکنند. برای افزایش قوه رویشی بذرها را باید به مدت 24تا 36ساعت در آب خیس نمود. پس از کاشت بلافاصله باید زمین را آبیاری کرد. آبیاری نباید شدید باشد تا بذرها شسته شود و در مرکز کرتها متراکم شود. دومین آبیاری باید 8تا 10روز پس از اولین آبیاری انجام گیرد. رویش بذرها پس از دومین آبیاری آغاز میشود. چنانچه منطقه کشت از دمای بالایی برخوردار باشد باید 5تا 6روز پس از دومین آبیاری مجدداً گیاهان را آبیاری نمود. این آبیاری سبب میشود تا رویش بذرها تکمیل شود گیاهان را باید هر 12تا 20روز (بسته به شرایط آب و هوائی) آبیاری کرد. اضافه کردن 20تا 30کیلوگرم در هکتار ازت 40تا 50روز پس از کشت به همراه آبیاری سبب افزایش عملکرد میشود.
آب مورد نیاز زیره سبز
آب مورد نیاز (ETC)یا نیاز آبی به مقدارآبی گفته میشود که بهصورت ظرفیت برای تکمیل رشد گیاه و تأمین میزان تبخیر و تعرق در طول دوره رشد مورد نیاز است.مقدار تبخیر تعرق ظرفیت گیاه مرجع (ETO)را در طول دوره رشد زیره سبز 560میلیمتر و نیاز آبی زیره سبز را در طول دوره رشد 335میلیمتر یا متر مکعب در هکتار بهدست آورده است. بهعبارت دیگر متوسط ضریب گیاه زیره در طول دوره رشد 59/0است.
اثر آبیاری بر اجزاء عملکرد زیره سبز
وزن هزار دانه زیره سبز
آبیاری کامل وزن هزار دانه زیره سبز را کاهش میدهد؛ زیرا بیشترین تأثیر آبیاری صرف افزایش رشد شاخ برگی است.
تعداد چتر در بوته زیره سبز
آبیاری کامل نقش چندانی در افزایش تعداد چترها در بوته ندارد و آزمایشها نشان داده که در دیمکاری بوتهها دارای تعداد چتر زیاد است. آبیاری تکمیلی تا حدی تعداد چتر را افزایش میدهند، اختلاف آن با تعداد چتر در بوتههای دیم معنیدار نیست.
تعداد دانه در چتر زیره سبز
هرچند بعضی از گزارشات نشان میدهد که با افزایش آبیاری تعداد دانه در چتر کاهش یافته و از 3/30دانه در یک بار آبیاری به 6/22دانه در چهار بار آبیاری میرسد، اما گزارشات دیگر حاکی از آن است که بین آبیاری کامل و دیم تفاوتی
از نظر تعداد دانه در چتر مشاهده نمیشود. بعضی از پژوهشها نیز نشان دادهاند که با افزایش آبیاری تعداد دانه در چتر افزایش پیدا میکند که علت این امرممکن است بهدلیل خشکی زیاد آن مناطق باشد.
