گل راعی

هوفاریقون با نام علمی  (Hypericum perforatum L.)که به گل راعی، علف چای، هزار چشم و گل شهناز هم معروف می‌باشد و در برخی مناطق به اشتباه  (چای کوهی)  خوانده می‌شود، هوفاریقون که در زبان انگلیسی St.John Wortنامیده می‌شود، گیاهی علفی و پایا متعلق به تیره  Clusiaceaeو زیر تیره  Hypericaceaeمی‌باشد، که معمولاً به صورت خودرو (علف‌هرز) در میان کشتزارهای گندم و ذرت یافت می‌شود.

در ایران در دامنه کوه‌های البرز، چالوس، مازندران و نقاط غرب ایران به حد زیادی می‌روید. علف چای و گیاهان مشابه آن به دلیل داشتنِ  hypericinخواص مشابه و نزدیک به هم دارند؛ اما گونه H.perforatum به طور خاص، یکی از گیاهان پرفروش در ایالات متّحده‌ی آمریکا می‌باشد که سالانه حدود  210میلیون دلار فروش دارد. به طور کلی، تجارت این گیاه در سراسر دنیا سالانه حدود  570میلیون دلار می‌باشد. زراعت هوفاریقون در اروپای غربی طی  5سال گذشته گسترش یافته است. به طور مثال در آلمان سطح تولید این گیاه در سال  1997به  300هکتار رسید در حالی که در سال ،1992این میزان  15هکتار بوده است. گستره این گیاه، عمدتاً مناطق معتدل اروپا، اوکراین، روسیه، ترکیه، هند، چین، شمال آفریقا، خاورمیانه و ایالات متّحده ی آمریکا گزارش شده است.

نشا گل راعی
5,000 تومان

ریخت شناسی گل راعی (Morphology)

گل راعی گیاهی است پایا، فاقد کرک، با ساقه ایستاده، در پایین چوبی، ارتفاع ساقه‌های آن بسته به شرایط محیطی  50تا  100سانتیمتر و قطر آن‌ها  3تا 5میلی‌متر می‌باشد.گل راعی دو نوع ساقه تولید می‌کند، یک نوع آن ساقه‌های گل‌دهنده هستند که از روی طوقه خارج شده، رنگ آن‌ها معمولاً قرمز و در انتها دارای انشعابات فراوان می‌باشد که در اواخر زمستان شروع به رشد کرده و در بهار به گل می‌روند. نوع دیگر ساقه آن، ساقه‌های رویشی می‌باشد که بدون گل بوده و در اواخر تابستان یا پاییز از روی طوقه خارج شده وحدود  30سانتی‌متر رشد می‌کند. برگ‌های گل راعی، متقابل، بیضوی کشیده، با انتهای گرد، بدون بریدگی و دارای حاشیه‌ای تیره بوده که بدون دم‌برگ روی ساقه قرار دارند. رنگ برگ در سطح زیرین کم رنگ و شامل نقاط شفاف سوراخ مانند بوده که در واقع کیسه‌های ترشحی مملو از اسانس می‌باشند و نقاط تیره واقع در حاشیه برگ‌ها، محل تجمع هیپریسین، ماده مؤثره گیاه می‌باشد. به طور کلی گل راعی از نظر شکل برگ به سه دسته (برگ پهن، برگ باریک و متوسط) تقسیم می‌شود. در واریته‌های برگ باریک و برگ پهن نسبت طول برگ به عرض آن به ترتیب  2/3و  2می‌باشد. غلظت مواد مؤثره در برگ واریته‌های برگ باریک حدود  2تا  3برابر بیش‌تر از واریته‌های برگ پهن است .جمعیت‌های برگ پهن دارای تعداد غده کمتری نسبت به جمعیت‌های برگ باریک هستند که بیانگر همبستگی بین تعداد غدد و میزان هیپریسین می‌باشد. گل‌ها دوجنسی (نر و ماده) و گلبرگ‌ها زرد درخشان و اندازه آنها  1تا  3سانتی‌متر به صورت مجتمع (گل آذین پانیکول) می‌باشد. هر گل از پنج گلبرگ با تقارن شعاعی با پرچم‌های بیرون‌زده تشکیل شده است. از مراحل تکامل گل، ظهور نقاط تیره رنگ محتوی شیره قرمز رنگ مایل به قهوه‌ای بوده که در طول فصل تابستان به تدریج بر روی گلبرگ‌ها وکاسبرگ‌ها پدیدار می‌شود و به غده‌های ترشحی معروفند. میوه گل راعی کپسولی شکل بوده که طول آن  7تا  8میلی‌متر و قهوه‌ای رنگ می‌باشد.از مشخصات بذر این گیاه پوسته سخت مشبک، قهوه‌ای رنگ، بدون اندوسپرم به ابعاد  5/0تا  1میلی‌متر با وزن هزار دانه  1/0تا  12/0گرم می‌باشد. هوفاریقون دارای دو نوع ریشه می‌باشد یکی ریشه راست (اصلی) که تا عمق حدود  70سانتی‌متر در خاک نفوذ می‌کند و نوع دیگر، ریشه‌های فرعی، که در عمق  5تا  8سانتیمتری سطح خاک قرار داشته و با تولید جوانه‌های نابجا، گیاه جدید از آن تولید می‌شود. هوفاریقون معمولاً در سال اول حیات خود فقط رشد رویشی داشته؛ ولی از سال دوم به گل می‌رود. زمان گل‌دهی بسته به شرایط اقلیمی هر منطقه متغیر بوده؛ ولی معمولاً در فاصله خرداد تا تیرماه به تدریج گل‌ها ظاهر و در تیر ماه به بیش‌ترین مقدار خود می‌رسد. روند گل‌دهی گاهی تا مهرماه با تراکم کمتری ادامه دارد.

منشا و پراکنش گل راعی

منشاء این گیاه بیشتر اروپا، غرب سیبری تا شمال غرب چین، آسیای صغیر، نواحی مدیترانه، شمال آفریقا، کانادا و استرالیا می‌باشد و در ایران این گیاه در مرغزارها و مراتع آفتاب گیر نواحی البرز، کرج، چالوس، گیلان، لاهیجان، طالش، بروجرد، کوه الوند و نهاوند، شمال غرب، شمالشرق و غرب، استان‌های فارس، کهکیلویه و دامنه‌های البرز می‌روید. هر چند گل راعی به عنوان علف هرز مزارع مطرح بوده و بیش‌تر در زمین‌های بایر و حاشیه جاده‌ها می‌روید؛ ولی علف هرز اختصاصی مزارع چای می‌باشد.

مواد مؤثره گل راعی

گل‌ها، برگ‌ها و سرشاخه‌های گل راعی حاوی مواد مؤثره می‌باشد. از جمله‌ این مواد می‌توان به مشتقات نفتودیانترون‌ها ) ،(Naphthodianthronesفلاونوئیدها،(Flavonoids)فنول‌ها، فلاونها، بیفلانوئیدها،کاتیشنها، فلوروگلوسینول(Phloroglucinols) ، تانن‌ها، فنل‌ها، اسانس‌ها، اسیدها، کارتنوئیدها، کولین، نیکوتین‌آمید، پکتین و انواع مختلفی از هیدروکربن‌های اشباع شده اشاره کرد. در این میان، دو ماده مؤثره هایپریسین و هایپرفورین که از مشتقات نفتودیانترون‌ها بوده و در گل‌های گیاه بیشتر از سایر بخش‌های رویشی وجود دارد در تهیه داروهای ضد افسدگی کاربرد دارد.