کاشت بیدمشک و داشت و برداشت بیدمشک
انتخاب زمین مناسب برای کاشت بیدمشک
چنانچه قبلاً اشاره شد، بیدمشک گیاهی آبدوست است و نیاز به خاکی مرطوب دارد. به همین دلیل است که به شکل طبیعی این گیاه در مکانهای نزدیک به منابع آب همانند حواشی نهرها، رودخانهها و اراضی مرطوب میروید.
بنابراین زمین موردنظر برای کاشت بیدمشک باید به آب کافی دسترسی داشته باشد. برای این منظور اراضی نزدیک به منابع آبی رودخانه، جوی آب و بهویژه بیدستانهای تخریب شده مکانهای مناسبی هستند.
تهیه نهال بیدمشک
نهال مناسب و سالم را میتوان از مراکز مجاز تولید نهال (در شهرهایی مانند ارومیه و شرکت زرین گیاه اروم گل و کاشان) تهیه یا رأساً نسبت به تهیه نهال اقدام کرد. برای این کار ابتدا باید از پایههای مادری نخبه (دارای کمیت و کیفیت بالای محصول شاتون بیدمشک، سالم، خوشفرم) به تعداد مورد نیاز قلمه 25تا 30سانتیمتری تهیه و در نهالستان (خزانه) کشت کرد. زمان کاشت قلمه بسته به شرایط محیطی منطقه متفاوت است و میتواند از اوایل بهار (مناطق سرد) تا اواخر پاییز (مناطق نسبتا گرم) متغیر باشد. قلمهها باید در خزانه با خاک غنی، دور آبیاری مناسب و حفاظت نهالهای جوان (وجین علفهای هرز و)...و در مکانی روشن، اما به دور از نور مستقیم آفتاب کاشته شوند تا ریشهها رشد کنند. ریشهزایی قلمههای بید آسان است و معمولاً پس از 15روز صورتمیگیرد. پس از رشد مناسب ریشهها میتوان نهالهای جوان را به مکان اصلی منتقل و کشت کرد. خاک مزرعه باید بهخوبی نرم باشدو در صورت سنگین بودن بافت خاک با کود دامی و ماسه، بافت خاک اصلاح شود. ابعاد چاله کاشت نهال ها باید 1×1متر باشد. معمولاً زمان مناسب انتقال نهالهای جوان ریشه و ساقه یکساله در اواخر اسفند تا اوایل فروردینماه است.
تراکم کاشت بیدمشک
درختان بیدمشک در حالت سنتی معمولاً در حواشی رودخانهها و نهرهای آبیاری و بدون رعایت فاصله معین کشت شده اند؛ اما فاصله کاشت درختان بیدمشک در کشتهای ردیفی نباید کمتر از 3متر باشد. در حالت کشتهای انبوه و مزرعه ای فاصله ردیفها را میتوان حداقل ۴متر و فاصله درختان روی ردیف را 3متر در نظر گرفت.
داشت بیدمشک
بیدمشک درختی کم هزینه و پرفایده است؛ اما برای افزایش بهرهوری درختان بیدمشک و تولید محصول با کمیت و کیفیت مناسب نیاز به اقدامات و عملیاتی است که در ادامه به آنها اشاره میشود.
آبیاری بیدمشک
بیدمشک هم مانند سایر گونههای جنس بید (Salix spp.) آبدوست است و نیاز به خاکی مرطوب دارد و تنش خشکی باعث کندی رشد و کاهش تولید شاتون میشود. بنابراین مزرعه بیدمشک باید آبیاری شود. دور آبیاری بسته به فصل و شرایط اکولوژیکی منطقه متفاوت است. البته چنانچه قبلاً ذکر شد، میتوان این گیاه را در مکانهای نزدیک به منابع آب همانند حاشیه رودخانهها و نهرهای آبیاری یا در بیدستانهای مخروبه هم کشت کرد. در شرایط شهر سنندج در استان کردستان، دور مناسب آبیاری در تابستان بهصورت هفتگی است. روش مناسب و قابل توصیه آبیاری برای مزارع بیدمشک، آبیاری قطرهای است.
هرس بیدمشک
بیدمشک در جوانی نیازی به هرس ندارد؛ اما چنانچه برای سالها هرس نشود بهتدریج در قسمت پایین دارای ساقههایی ضخیمتر میشود و انبوه شاخسار در هم فرو میروند .درخت بیدمشک هرسپذیری خوبی دارد، به نحوی که هر یک سال در میان در بهار قبل از ظهور برگها میتوان نسبت به هرس اقدام کرد. این عمل باعث کنترل اندازه گیاه، تحریک رشد رویشی و تولید ساقههای بلند کمانی شکل حاوی شاتونهای نر در بهار میشود. بهطور کلی این درخت را طوری باید تربیت کرد که تنها تنه اصلی داشته باشد تا زیبایی آن نمایان شود. پاجوشهای این گیاه را باید مرتب حذف کرد. چنانچه هدف پرورش درخت بیدمشک صرفاً به عنوان استفاده از گل باشد، هر دو سال یک بار باید هرس شود و اگر به عنوان دسته بیل یا تهیه سبد استفاده شود هر 3تا 5 سال یک بار هرس شدید شود. هرس در گونه های این جنس در فصل بهار معمول است.
کوددهی بیدمشک
بیدمشک بهویژه در حالت تولید ارگانیک نیاز چندانی به کوددهی شیمیایی ندارد؛ اما پخش کردن کودهای دامی، گیاهی و خاکپوش همانند کود بسیار پوسیده دامی یا خاک برگ به ضخامت 10سانتیمتر میتواند علاوه بر نگهداری رطوبت در سطح خاک بهتدریج مقداری مواد غذایی وارد خاک کند.
آفات و بیماری های مهم بیدمشک
بیدمشک در مقایسه با سایر گونههای جنس بید(Salix spp)آفات و امراض کمتری دارد. اما گاهی آفاتی مانند شته و شپشک و بیماریهایی مانند زنگ سفیدک پودری میتوانند آن را آلوده کند. تحت شرایطی مانند وجود آفات و امراض و نبود گونههای دیگر بید، کمبود یا مازاد رطوبت و... پایههای بیدمشک هم میتوانند مورد حمله آفات این جنس مانند سنک بید، شته خالدار بید، شته سیاه بید، شته بید، سپردار کرمانی بید، سپردار بید، سپردار سفید بیدوسپردار تورانی یا بیماریهایی مانند آنتراکنوز بید، زنگ بید، لکه سیاه بید، سفیدک بیرونی بید قرار بگیرد. تا زمانی که جمعیت و سطح خسارت آفات و امراض به آستانه زیان اقتصادی نرسد، باید از به کاربردن سم و مبارزه شیمیایی پرهیز کرد.
برداشت محصول بیدمشک
عمر گلدهی بیدمشک حدود 15تا 20روز است. برداشت شاتونهای بیدمشک معمولاً در صبح و با پوشیدن دستکش انجام میشود. هرچه فاصله بین زمان چیدن شاتونها تا استحصال عرق بیدمشک کمتر (حداکثر 72ساعت) باشد، بهتر است. فاصله طولانیتر بین زمان چیدن شاتون و عرقگیری، باعث کاهش کیفیت اسانس و عرق میشود. بهازای یک کیلو گل تازه حدود ۲تا 5/ 3لیتر عرق به دست میآید. گلهای برداشت شده خودبهخود در محل جمعآوری گرم شده و از کیفیت آنها کاسته میشود. بنابراین، باید بعد از برداشت اولاً زیاد فشرده نشود و ثانیاً بلافاصله به محل عرقگیری منتقل شود یا در جای خنک نگهداری شود.
