آویش باغی
آویشن باغی گیاهی خشبی، چندساله و متعلق به خانواده نعناع میباشد. منشاء این گیاه نواحی مدیترانه گزارش شده است. ارتفاع این گیاه متفاوت و بین 20 تا 50 سانتیمتر است. برگها کوچک، سفید، ارغوانی یا صورتی است که در قسمت فوقانی ساقههایی که از بغل برگها خارج میشوند. روی چرخههایی بهصورت مجتمع پدیدار میشوند.
میوه در این گیاه فندقه به رنگ قهوهای تیره بوده و طول آن یک میلیمتر است. داخل میوه چهار دانه به رنگ قهوهای تیره وجود داردو وزن هزار دانه 25/0 تا 28/0 گرم است. تقریباً 350 گونه مختلف از جنس آویشن در سراسر جهان یافت میشود. گیاهان این جنس عمدتاً در پایه چوبی، معطر، همیشه سبز، بادوام و بوتهای میباشند که معمولاً در خاکهای آهکی و در چمنزارها و در سراسر اروپا و آسیا یافت میشوند.
ماده موثره آویشن باغی
پیکر رویشی آویشن باغی حاوی مواد موثره و از نوع اسانس میباشد. اسانس این گیاه زردرنگ بوده و مقدار آن بین 1 تا 2 درصد متغیر است. مهمترین اجزاء تشکیل دهنده اسانس را تیمول، کارواکرول و پاراسیمول تشکیل میدهد. پیکر رویشی همچنین حاوی تانن، فلاونوئید، ساپونین و نیز مواد تلخ میباشد. تیمول و کارواکرول از اجزای اصلی اسانسهای خانواده نعناعیان هستند. این دو ترکیب از نظر شیمیایی بسیار به هم شبیهاند. و فقط جایگاه گروه کربوکسیل در آنها متفاوت است. تیمول و کارواکرول از اجزای ضد میکروبی بسیار موثر در اسانسها هستند. لثر ضدمیکروبی آنها به دلیل نفوذپذیر نمودن غشای سلول توسط آنهاست که میتوانند با کاتیونهای سطح غشاء کلاته شده و فعالیتهای حیاتی را مختل کند.
اثر درمانی آویشن باغی
مواد موثره آویشن باغی خلطآور بوده و در طب سنتی برای معالجه سرماخوردگی، آنفولانزا و رفع سرفه مورد استفاده قرار میگیرد. از تنتور و عصارههای الکلی پیکر رویشی این گیاه برای معالجه سرفه، گلودرد، برونشیت و آسم استفاده فراوان میشود.
سایر کاربردهای آویشن باغی
از بین ترکیبات موثره موجود در اسانس آویشن تیمول و کارواکرول بهعنوان ترکیبات اصلی و موثره نام برده شده و این عوامل بر روی هر دو دسته باکتریهای گرم مثبت و منفی اثر بازدارندگی دارند. همچنین از تیمول و کارواکرول بهعنوان ترکیبات نگهدارنده مواد غذایی در صنایع غذایی نیز استفاده میشود. تیمول ترکیبات فنلی و مهمترین ماده موثره بوده و ترکیب مهم دیگر کارواکرول است که به خوبی در الکل و حلالهای آلی حل میشوند. از برگهای گیاه بهصورت دم کرده برای التیام سرفه استفاده میشود. عصاره الکلی آن اثر ضدعفونی کننده و خلطآور دارد. اسانس آویشن باغی همچنین خاصیت شدید ضدباکتریایی و ضدقارچی دارد. مصریان قدیم نیز جهت مومیایی نمودن و جلوگیری از فعالیت باکتریها و قارچها بر روی اجساد از عصاره این گیاه بهره میجستهاند. همچنین خاصیت ضد قارچی این گیاه مانع از شیوع بیماری آسپرژیلوس در بین جوجه شترمرغها میگردد. از مواد موثره این گیاه در صنایع آرایشی و بهداشتی و در تهیه کرمها، عطرها، لوسیونها، دهان شویهها و پماد استفاده میشود. مواد موثره آویشن باغی نیز از ترکیبات ضدریزش مو در عصارههای گیاهی مورد استفاده در شامپو میباشد. از اسانس این گیاه بهعنوان آروماتراپی(درمان با مواد معطر) استفاده شده و در خمیر دندان نیز بهعنوان یک ماده ضدباکتری مورد استفاده قرار میگیرد.
فرآوردههای آویشن باغی
از این گیاه داروهایی به شکل شربت، دمکرده، قرص مکیدنی، بخور، قرص خوراکی، اسانس آبی، روغنی و الکلی و همچنین ترکیبات آروماتراپی تهیه میشوند. از عصارههای آبی، آبی- الکلی و روغنی آویشن باغی نیز در تهیه شامپو، کرم، پماد و دیگر فرآوردههای بهداشتی استفاده فراوان میشود.
تهیه اسانس آویشن باغی
اسانس آویشن مورد نیاز آزمایش از طریق واحد تحقیق و توسعه شرکت باریج اسانس کاشان که یکی از شرکتهای معتبر، بزرگ و شناخته شده در امر تولید محصولات دارویی گیاهی انسانی و دامی میباشد، تهیه شد. اسانس مورد نظر به شکل روغنی و با درصد خلوص 5/99 درصد بود که در موقع استفاده در آب با حلالهای قطبی نظیر نوئین یا اتانل مخلوط و همگن شدند.
روش تهیه محلول خوراکی آویشن باغی
برای تهیه محلول خوراکی آویشن میتوان از اختلاط سطوح مختلف اسانس آویشن با آب آشامیدنی استفاده کرد. آب و اسانس آویشن از طریق مخازن جداگانه از قبل تهیه شده و بسته به هدف مصرف و شدت بیماری در گله یا ملاحظات دیگر میتوان از سطوح مختلف اسانس شامل مقادیر 1/0 ، 15/0 و 2/0 میلی لیتر اسانس آویشن به ازای هر لیتر آب آشامیدنی استفاده کرد( یعنی برای 100 لیتر آب آشامیدنی به ترتیب مقادیر 10،15 و 20 میلیلیتر اسانس لازم است). اسانسها به دو صورت الکلی و روغنی هستند. نوع الکلی بهراحتی در آب قابل حل بوده و مشکلی برای مصرف ندارد. اما اگر اسانس مصرفی از نوع روغنی باشد، باید برای جلوگیری از تشکیل گویچههای روغنی اسانس بر روی سطح آب، از یک حلال آلی اختصاصی بهنام حلال قطبی ( محلول توئین با غلظت کمتر از 01/0 درصد) استفاده شود. برای این کار به ازای هر لیتر اسانس روغنی باید حدود 100 میلی لیتر از این حلال در آب استفاده شود. گاهب برای کارآیی بیشتر حلال از الکل اتانل نیز به مقدار جزئی به همراه مواد فوق در آب آشامیدنی استفاده میشود.
