پوشش دار کردن بذر
مقدمه و آشنایی با پوشش دار کردن بذر
بذر با کیفیت فیزیولوژیکی بالا همیشه مورد تقاضای کشاورزان است.
صنعت بذر می تواند حدود 15 تا 20 درصد افزایش در عملکرد محصول داشته باشد.
برای هر محصول، زمان از برداشت تا کاشت و استقرار نهال بسیار مهم است، زیرا بذرها در معرض طیف وسیعی از تنشهای محیطی از جمله تنشهای زیستی و غیرزیستی هستند که میتوانند جنبههای کیفی بذر را تغییر دهند.
با این حال، استفاده عاقلانه از عوامل فیزیکی، فیزیولوژیکی، شیمیایی و بیولوژیکی خاص محصول می تواند گزینه جذابی برای توسعه پایدار، رشد و بهره وری محصول خوب باشد.
تیمار بذر یک روش خاص و هدف گرا است و برای اطمینان از بهبود کیفیت بذر برای ترویج استقرار یکنواخت و قوی محصول و محافظت در برابر محرک های مختلف زیستی و غیرزیست محیطی انجام می شود.
تکنیک های پوشش دار کردن بذر
1- پوشش لایه ای یا فیلمی (Film coating)
2- پوشش پوسته ای (Seed encrusting)
3- پوشش ساچمه ای (Seed pelleting)
1- پوشش لایه ای یا فیلمی (Film coating)
که در آن یک لایه نازک به سطح خارجی بذرها افزوده می شود. این مقدار معمولا کمتر از 10 درصد وزن بذر را شامل می شود و 2 تا 5 درصد وزن را افزایش می دهد. به طور کلی در این روش افزایش وزن، شکل و تغییر اندازه بذر اندک است. شکل طبیعی بذرها در این نوع پوشش تغییر نمی کند
2- پوشش پوسته ای (Seed encrusting)
اعمال پوشش بذر به گونه ای است که وزن بذر تا 8 تا 500 درصد افزایش می یابد و تأثیر کمتری بر شکل اولیه بذر می گذارد. در این حالت هنوز تا حدود زیادی شکل اصلی بذر مشهود است
3- پوشش ساچمه ای (Seed pelleting)
زمانی که مقدار مواد اضافه شده به سطح خارجی بذر باعث تغییر شکل اولیه بذر شود (نتیجه معمولاً شکل کروی است). 500 تا 5000 درصد وزن بذر افزیش پیدا می کند. در حالی که وجه تمایز بذرهای پوششدار شده توسط روشهای فیلمی وپوسته ای با وزن مشخص می شود، بذرهای پلتینگ شده یا ساچمه ای با اندازه قطرهایشان طبقه بندی می شوند
مکانیسم های پوشش دار کردن بذر
1- تجهیزات پوشش
2- چسب
3- مواد پوشش
1- تجهیزات پوشش
موفقیت تجهیزات پوشش دهی به این واقعیت بستگی دارد که مقدار مشخصی از مواد باید با تک دانه با صدمات جزئی به دانه در طول کل فرآیند متصل شود.
2- چسب
گستردگی تجهیزات پوشش دهی، سرعت چرخاننده، اسپینر، ریزه کاری عامل پوشش، تخلخل، ظرفیت نگهداری آب، خواص سیمان کاری تاثیر بسزایی بر فرآیند پوشش و کیفیت محصول نهایی پس از پوشش دارد.
انواع پوشش ها
1- پوشش تلقیح کننده
2- پوشش آهکی
3- پوشش محافظ
4- پوشش مواد مغذی
5 - سایر پوشش ها
1- پوشش تلقیح کننده
فرآیند تلقیح بذر با سویههای میکروبی مفید مختلف توسط سوگوت (2006) مورد مطالعه قرار گرفته است و تأثیر تلقیح ریزوبیا بر رشد و نمو تودهها توسط میا و همکاران (2012) پیشنهاد شده است.
اصل و روش تلقیح شامل اتصال سویههای باکتریایی زنده است که میتواند تأثیر مفیدی بر سلامت بذر، کیفیت و تأمین مواد غذایی برای بقای سویههای ریزوبیا داشته باشد.
2- پوشش آهکی
در خاک های اسیدی، اگر پوشش آهکی روی ریزوبیا به عنوان ماده محافظ استفاده شود، پوشش ریزوبیا می تواند موفقیت آمیزتر باشد.
با این حال، نسبت آهک به ریزوبیا مهمترین جنبه قبل از اجرای پوشش برای مقیاس تجاری است. برای دانههای حبوبات، یک راهنمای عملی کامل برای روش پوشش آهک ریزوبیا توسط بامبارا و نداکیدمی (2010) ارائه شد.
3- پوشش محافظ
برای کنترل بیماریهای مرتبط با بذر و گیاهچه، میتوان انواع قارچکشها و عوامل بیولوژیکی را با بذرها پوشاند.
با استفاده از مواد محافظ مختلف به عنوان عوامل پوشش دهنده بذر، می توان با خسارات عظیم ناشی از بیماری های مختلف به محصولات مبارزه کرد.
4- پوشش مواد مغذی
پوشش بذر با مقادیر مناسب از عناصر ماکرو و ریز مغذی مختلف ترجیحاً نه تنها با تأمین مواد مغذی در منطقه جذب به کاهش تلفات مواد مغذی کمک میکند، بلکه رقابت علفهای هرز را کاهش میدهد.
تلفات مواد مغذی با پوشش بذر به میزان بیشتری همراه با کاهش هزینه تولید کاهش یافت.
5 - سایر پوشش ها
پوشش بذر با مواد آبدوست با هدف بهبود پتانسیل جوانه زنی با تکمیل زودهنگام و سریع مراحل جذب و متابولیسم فعال با بهبود جریان آب و هوا در اطراف بذر انجام شد.
استفاده از چسب های آبگریز به عنوان عوامل پوشش دهنده بذر می تواند کیفیت بذر و عملکرد محصول را بهبود بخشد.
بهبود قابل توجهی در پتانسیل سبز شدن و بنیه بذرها و نهال ها در دانه های برنج پوشش داده شده با عوامل آبگریز نسبت به شاهد پس از دوازده ماه نگهداری مشاهده شد.
نتیجه گیری و چشم انداز آینده پوشش دار کردن بذر
تکنولوژی پوشش بذر دارای دوران وسیعی برای بهبود کیفیت بذر است.
هدف اصلی به دست آوردن عملکرد بالاتر با بذرهای با کیفیت خوب، بهبود استقرار توده، رشد و نمو است.
توانایی استقرار یک محصول تا حد زیادی به کیفیت بذرهایی بستگی دارد که پتانسیل سبز شدن و بنیه بالاتری دارند.
با استفاده از یک پوشش دهنده مناسب بذر در غلظت مناسب می توان به بهبود استقرار توده و بنیه نهال ها دست یافت.
لازم است که اطلاعات اولیه برای درک رفتار و عملکرد عوامل پوشش دهنده در دسترس باشد که برای توسعه اصول و پروتکل های پوشش بذر مفید باشد.
علاوه بر این، مطالعات بیشتری برای کشف مکانیسمهای مولکولی جهت بهبود کیفیت بذر ناشی از پوشش بذر مورد نیاز است.
