انواع پرایمینگ بذر در گیاهان (زینتی، دارویی، سبزی و صیفی)
مقدمه در مورد پرایمینگ بذر
با توسعه صنعت گلکاری، سطح زیر کشت گل سال به سال افزایش مییابد و نیاز به بذر گل با کیفیت بالا به نیاز اساسی تولیدکنندگان گل برای رسیدن به تقاضای بازار تبدیل شده است.
اگرچه تقاضا برای بذر گل اغلب در نوسان است و ممکن است بذر مازاد زیادی وجود داشته باشد که باید برای 2-3 فصل کاشت بعدی با کیفیت و زنده ماندن خوب ذخیره شود.
جمعیت و تراکم کافی گیاه تا حد زیادی به جوانه زنی بهتر بذر و قدرت بیشتر گیاهچه بستگی دارد.
دانه ها در مراحل مختلف توزیع بذر دچار زوال یا پیری می شوند.
زوال بذر کیفیت فیزیولوژیکی، بنیه و زنده ماندن راعمدتاً با آسیب رساندن به غشای بذر هدف قرار می دهد.
تولید گل اغلب به دلیل در دسترس بودن بذرهای با کیفیت پایین، که عمدتاً با شرایط آب و هوایی نامساعد در طول رشد و بلوغ بذر مرتبط است، با مشکل مواجه می شود.
جوانه زنی بذر و رشد نهال نیز در این محصول ضعیف است.
به منظور افزایش تولید گیاهان زینتی در واحد سطح راههای مختلفی وجود دارد که از جمله آنها استفاده از بذر با کیفیت بالاست.
از این رو نیاز فوری به استفاده از برخی تکنیکهای خاص مانند بستهبندی و پرایمینگ برای بهبود کیفیت بذر در ویژگیهای جوانهزنی و تولید نهالهای سالم و تنومند ضروری به نظر می رسد.
بسته بندی
راشمی (2013) تولید بذر و ذخیره بذر در گیاه زینتی گل ستاره ای (Cosmos sulphureus) را مورد مطالعه قرار داد و بیان کرد که بذرهای ذخیره شده در ظروف غیرقابل نفوذ رطوبت مانند فویل آلومینیومی و کیسه های پلی اتیلن در مقایسه با بذرهایی که در ظروف مقاوم در برابر رطوبت مانند کیسه های پارچه ای نگهداری می شوند، زنده ماندن و قدرت بذر را برای مدت طولانی تری حفظ می کنند.
ماتوس و همکاران (2018) ذخیره سازی دانه های چیا (Salvia hispanica L.) را در شرایط محیطی مختلف با بسته بندی های مختلف مورد مطالعه قرار داد و دریافت که دانه های چیا را می توان در یک محفظه سرد و خشک، در ظروف پلاستیکی، شیشه ای یا کاغذی به مدت 12 ماه بدون مانع کیفیت فیزیولوژیکی دانه نگهداری کرد.
پرایمینگ بذر
پرایمینگ بذر یک تکنیک قدیمی و ساده اما موثر برای افزایش درصد و سرعت جوانه زنی برای دستیابی به توده گیاهی یکنواخت و عملکرد بهتر در طیف وسیعی از شرایط محیطی است.
تکنیک های پرایمینگ بذر معمولاً شامل چندین دسته بر اساس انتخاب مواد پرایمینگ می شود، مانند:
هیدروپرایمینگ، پرایمینگ هورمونی، اسموپرایمینگ، کموپایمینگ، پرایمینگ ماتریس جامد، نوتری پرایمینگ، ترموپرایمینگ و بیوپریمینگ.
هیدروپرایمینگ
خیساندن بذر در آب مقطر هیدروپرایمینگ نامیده می شود. در روش هیدروپرایمینگ، بذر با آب خالص و بدون استفاده از هیچ ماده شیمیایی تیمار میشود، که این نوع پرایمینگ بسیار ساده و ارزان بوده و مقدار جذب آب از طریق مدت زمانی که بذر در تماس با آب است.
میرلوطفی و همکاران (2015) آزمایشی را برای بررسی اثر شوری و پرایمینگ بر جوانه زنی بذر و سایر صفات گیاهی گل همیشه بهار (Calendula officinalis) انجام داد. آنها بیشترین جوانه زنی را با استفاده از آب مقطر مشاهده کردند در حالی که کمترین جوانه زنی در بذرهای تیمار شده با سولفات منگنز مشاهده شد. همچنین سرعت جوانه زنی با تیمارهای پرایمینگ افزایش یافت که منجر به استقرار بهتر با تولید بیشتر مواد خشک اندام هوایی و ریشه در گیاهچه های گل همیشه بهار شد.
اسموپرایمینگ و هالوپرایمینگ
خیساندن بذر گیاهان در محلولهای اسمزی مثل نیترات پتاسیم، نمک، پلی اتیلن گلایکل و... اسموپرایمینگ و هالوپرایمینگ نامیده می شود.
احمد و همکاران (2017) گزارش کردند که پرایمینگ بذر با 50 میلی مولار کلسیم کلسیم باعث کاهش میانگین زمان جوانه زنی (8.91 روز و 8.18 روز) و زمان صرف شده برای 50 درصد جوانه زنی (3.25 روز و 1.95 روز)، افزایش جوانه زنی نهایی (84.00 درصد و 96.33 درصد) با حداکثر ریشه شد. طول (2.00 سانتی متر و 7.76 سانتی متر)، طول ساقه (1.53 سانتی متر و 5.67 سانتی متر)، وزن تر نهال (3.91 گرم و 5.56 گرم) و وزن خشک نهال (1.15 گرم و 1.67 گرم) به ترتیب در ژربرا و زینیا به دست آمد.
هورمون پرایمینگ
به خیساندن بذر گیاهان در محلول تنظیم کننده رشد گیاهی از جمله جیبرلین، سالیسیلیک اسید، اکسین، اتفن، اسید آبسیزیک و... پرایمینگ هورمونی گویند.
شبنم پنگتو (2017) بیان کرد که بذور چینی aster cv 'Kamini' تیمار شده با GA3 (100ppm) حداکثر سرعت جوانه زنی (21.58)، درصد جوانه زنی (86.33)، طول ریشه (2.93 سانتی متر)، طول ساقه (6.59 سانتی متر) را ثبت کردند. طول گیاهچه (9.52 سانتی متر)، وزن خشک گیاهچه (248.30 میلی گرم)، شاخص بنیه بذر – (822.19) با حداقل روز برای جوانه زنی بذر (11.33) و روزهای مورد نیاز برای رسیدن به مرحله 4- 6 برگ (22.33).
بیو پرایمینگ
استفاده از باکتری های القا کننده رشد گیاهی را بیو پرایمینگ می گویند
بهارگاوا و همکاران (2015) بیان کرد که بذور تیمار شده با T. harzianum (1× 105 cfu/ml) درصد جوانه زنی، تعداد برگ، طول ساقه چه و طول ریشه را در مقایسه با تمام تیمارهای بذر قبل از کاشت درsnapdragon (Antirrhinum majus) بهبود بخشید.
ترمو پرایمینگ
ترمو پرایمینگ بذر یک روش پیشکشت است که به منظور بهبود جوانهزنی و رشد بذرها استفاده میشود. در این روش، بذرها به مدت مشخصی در دماهای کنترلشده قرار میگیرند تا فرآیندهای بیوشیمیایی درون بذرها فعال شوند. این کار میتواند به تسریع جوانهزنی و افزایش درصد جوانهزنی کمک کند.
ترمو پرایمینگ معمولاً شامل مراحل زیر است:
1. مرطوب کردن بذرها: بذرها به مدت کوتاهی در آب یا محلولهای خاص خیس میشوند.
2. قرار دادن در دماهای مشخص: بذرها در دماهای بالا (معمولاً بین 30 تا 40 درجه سانتیگراد) به مدت چند ساعت تا چند روز نگهداری میشوند.
3. خشک کردن بذرها: پس از این مرحله، بذرها دوباره خشک میشوند تا آماده کاشت شوند.
این روش میتواند به بهبود کیفیت و سرعت جوانهزنی بذرها کمک کند.
