لیسه درختان میوه

موضوع واحد درسی: آفات گیاهان باغبانی

مقدمه لیسه درختان میوه

لیسه درختان میوه (Fruit Tree Borer) به‌طور کلی به گروهی از حشرات خانواده‌های مختلف (به‌ویژه خانواده Cossidae، Sesiidae  و Cerambycidae ) اشاره دارد که در مرحله لاروی، ساقه، شاخه‌ها یا ریشه درختان میوه را مورد حمله قرار می‌دهند. این آفات از جمله مهم‌ترین دشمنان درختان میوه در باغات سراسر جهان، از جمله ایران، محسوب می‌شوند.

پاورپوینت لیسه درختان میوه – 29 اسلاید
50,000 تومان

روش‌های شناسایی لیسه درختان میوه

الف) علائم ظاهری خسارت لیسه درختان میوه

وجود سوراخ‌های کوچک در پوست ساقه یا شاخه‌ها (معمولاً با قطر ۱ تا ۳ میلی‌متر).

تجمع تراوش‌های صمغی (gummosis) در اطراف سوراخ‌ها (به‌ویژه در درختان هسته‌دار مانند هلو، زردآلو و گیلاس).

وجود خاک‌اره (frass) ترکیبی از چوب خردشده و مدفوع لاروها — در اطراف سوراخ‌ها یا در شیارهای پوست.

خشک‌شدن شاخه‌ها یا کل درخت بدون علت آب‌وهوایی یا بیماری‌زای مشهود.

تغییر رنگ پوست در محل حمله (معمولاً تیره‌تر یا متورم).

ب) شناسایی حشره کامل (بزرگسال) لیسه درختان میوه

خانواده Cossidae  (لیسه‌های بزرگ): شب‌پره‌های بزرگ، با بال‌های خاکستری یا قهوه‌ای، فعال در شب.

خانواده Sesiidae  (شب‌پره‌های شیشه‌بال): حشراتی شبیه زنبور عسل با بال‌های شفاف (بدون فلس در بخش‌هایی از بال).

خانواده Cerambycidae  (سوسک‌های شاخک‌درنگ): دارای شاخک‌های بلند و بدن سخت، فعال در روز.

ج) شناسایی لاروهای لیسه درختان میوه

لاروهای سفید یا کرم‌رنگ، بدون پا یا با پاهای کوتاه، با سر سخت و قهوه‌ای تیره.

طول لاروها بسته به گونه از ۱۰ تا ۵۰ میلی‌متر متغیر است.

زیست‌شناسی لیسه درختان میوه

چرخه زندگی لیسه درختان میوه

تخم‌گذاری: ماده‌ها در شکاف‌های پوست یا نزدیک زخم‌های درخت تخم می‌گذارند (به‌ویژه در بهار و تابستان).

لارو: پس از خروج از تخم، لاروها وارد بافت‌های چوبی (زایلِم و فلوئم) شده و به مدت ۱ تا ۳ سال (بسته به گونه و شرایط محیطی) درون ساقه تغذیه می‌کنند.

شریسین‌سازی (Sericin): لاروها در داخل تونل‌های یا پیله  خود شریسین می‌شوند.

حشره کامل: حشرات بالغ معمولاً در بهار یا اوایل تابستان از درون سوراخ‌های خروجی بیرون می‌آیند.

نحوه خسارت لیسه درختان میوه

تغذیه لاروها از بافت‌های آوندی (فلوئم و زایلم) باعث قطع جریان آب و مواد مغذی می‌شود.

تضعیف ساختار مکانیکی درخت، که منجر به شکستن شاخه‌ها یا ریشه‌کن شدن کامل درخت می‌شود.

افزایش حساسیت به بیماری‌های قارچی (مانند Botryosphaeria  یا Phytophthora ) از طریق زخم‌های ایجادشده.

در موارد شدید، مرگ درخت در عرض ۱ تا ۲ سال پس از آلودگی

روش‌های کنترل لیسه درختان میوه

الف) کنترل فیزیکی و مکانیکی لیسه درختان میوه

حذف لاروها با سیم یا چاقو: با ردیابی سوراخ‌ها و تزریق آب یا استفاده از سیم نازک، لاروها خارج می‌شوند.

پاک‌کردن خاک‌اره و تراوش‌ها و ضدعفونی محل زخم با محلول مس‌سولفات یا قیر باغبانی.

حذف و سوزاندن شاخه‌های آلوده در فصل خواب زمستانی.

ب) کنترل زیستی لیسه درختان میوه

پارازیتوئیدها: مانند زنبورهای Braconidae  و  Ichneumonidae که تخم یا لارو لیسه را میزبان قرار می‌دهند.

شکارچیان طبیعی: مانند سوسک‌های خانواده Carabidae  که لاروهای خارج‌شده را می‌خورند.

قارچ‌های بیماری‌زا: مانند Beauveria bassiana  و Metarhizium anisopliae که می‌توانند از طریق سوراخ‌ها تزریق شوند.

ج) کنترل شیمیایی لیسه درختان میوه

اسپری‌های تماسی در زمان خروج حشرات بالغ (بهار تا اوایل تابستان) برای جلوگیری از تخم‌گذاری.

ترکیبات مؤثر: دلتامترین، کلرپیریفوس، ایماکلوپرید.

تزریق مستقیم آفت‌کش‌های سیستمیک (مانند استامی‌پرید) به داخل سوراخ‌ها.

استفاده از طعمه‌های جنسی (pheromone traps) برای نظارت و کاهش جمعیت به‌ویژه برای گونه‌های Sesiidae.

د) کنترل فرهنگی لیسه درختان میوه

کاشت ارقام مقاوم (در صورت وجود).

جلوگیری از ایجاد زخم در طی هرس یا برداشت.

تقویت درخت با آبیاری مناسب و کوددهی متوازن برای افزایش مقاومت ذاتی.

حذف درختان مرده یا بیمار از باغ به‌عنوان منبع عفونت

جمع‌بندی و توصیه‌های کلیدی در مورد لیسه درختان میوه

شناسایی به‌موقع (در بهار و اوایل تابستان) کلید موفقیت در کنترل است.

ترکیب روش‌های فیزیکی، زیستی و شیمیایی (IPM) مؤثرترین استراتژی است.

از تزریق آفت‌کش‌ها به‌صورت تکراری خودداری شود، چون ممکن است به سیستم عروقی درخت آسیب برسد.

نظارت مداوم با استفاده از تله‌های فرومون برای گونه‌های شناخته‌شده (مثل Synanthedon spp. ) بسیار مفید است.