کاشت قدومه و نیاز غذایی و کودی قدومه
وجود قدرت بالای جذب عناصر، قدومه را به یکی از گونههای قابل کشت در بسیاری از مناطق با محدودیت مواد غذایی در خاک تبدیل کرده است؛ بنابراین در تولید قدومه نیاز چندانی به استفاده از کود نیست. قابلیت بالای جذب مواد غذایی خاک و کوچکی جثه گیاه، از عوامل موثر در افزایش توان رشد قدومه در مناطقی با محدودیت مواد غذایی است. باوجوداین برای اطمینان خاطر، افزودن پنجاه کیلوگرم کود فسفات آمونیوم به خاک همزمان و پیش از کاشت گیاه، برای تامین نیازهای غذایی قدومه کفایت میکند.
باتوجه به کافی بودن پتاسیم در بیشتر خاکهای کشور، ضرورتی برای افزودن کود پتاسه به خاک وجود ندارد، مگر در خاکهای که از این نظر فقیر باشند. به سبب کوتاهی دوره رشد قدومه، افزودن کودهای ازته به صورت سرک در میانه فصل رشد به هیچ عنوان توصیه نمیشود زیرا ممکن است موجب تشدید رویش سبزینه گیاه، و طولانیتر شدن طول دوره رویشی گیاه شود و طول دوره بذردهی و پرشدن دانه را کاهش دهد و از این طریق، سبب کاهش عملکرد بذر گیاه شود. چنانچه در مزرعهای پس از چندین سال کشت قدومه، برای کشت گونهای دیگر برنامهریزی شود؛ باید تا پیش از کشت گیاه بعدی، عناصر غذایی خاک را به طور جدی تامین و تکمیل کرد. در برخی از موارد، نظر به قابلیت بالای جذب عناصر در ریشه گونههای جنس ، Alyssum قدومه در گیاه پالایی مناطق آلوده به برخی از عناصر سنگین به کار میرود.
آبیاری قدومه
آبیاری قدومه به دو روش غرقابی و قطره ای امکانپذیر است. نخستین آب آبیاری باید بلافاصله پس از کاشت گیاه باشد زیرا بذرهای قدومه بسیار مورد علاقه مورچهها است و درصورت تاخیر در آبیاری، احتمال میرود که مورچهها بذرهای گیاه را جمعآوری کنند. آبیاریهای بعدی تا زمان سبز شدن گیاه را باید به نحوی انجام داد که اطراف بذر، رطوبت لازم برای سبز شدن بذرها را داشته باشد. پس از سبز شدن و استقرار گیاه در مزرعه، میتوان نوبتهای آبیاری را بر اساس تخلیه رطوبت کاربردی خاک تا عمق ریشه در سطح 60 تا 80 درصد، تنظیم کرد که بنا به شرایط آب وهوایی منطقه و بافت خاک، این بازه زمانی از 7 تا 21 روز متغییر است. با استناد به تحقیقی درباره آبیاری گیاهان مزرعه به روش قطرهای که بر اساس پنجاه درصد تخلیه رطوبتی آب خاک انجام شد، میانگین آب مصرفی قدومه طی فصل رشد 3380 متر مکعب در هکتار بود. در مناطقی همچون خورو بیابانک که کشت به صورت نیمه دیم است، برای حصول عملکرد بالا میتوان آبیاریهای کمکی کرد، به طوریکه نخستین بار پس از کشت آبیاری کرد و درصورت وقوع بارندگیهای پاییز و زمستان، آبیاری بعدی را میتوان تا اوایل بهمن به تعویق انداخت. بدیهی است که درصورت نبود بارندگی و بنا به نیاز گیاه، 30 تا 45 روز یکبار آبیاری الزامی است. از ابتدای بهمن ماه تا رسیدگی بذر، در خاکهای شنی، هر 15 تا 20 روز و در خاکهای رسی و سنگین، هر 20 تا 30 روز آبیاری میشود. گفته میشود که آبیاری درمرحله دوبرگی، ممکن است موجب خسارت به گیاهچهها شود.
آفات، بیماریها و علفهای هرز قدومه
یکی از مهمترین آفات قدومه مورچه است. درصورت وجود جمعیت بسیار مورچهها در مزرعه، باید در دو مرحله مهار کرد؛ نخست، در مرحله کشت که بذرهای گیاه بیشتر در سطح مزرعه و در عمق کمی از خاک پراکنده هستند، آبیاری سریع پس از کاشت در مهار این خسارت بسیار تاثیرگذار است. چنانچه احتمال تاخیر در آبیاری پس از کاشت وجود داشته باشد، میباید سموم مخصوص به کار برد که در یک مورد تحقیقاتی، بذرهای قدومه پیش از کاشت، به سم سوین آغشته شدند. مرحله دوم زمانی است که بذرهای گیاه در مرحله آغاز رسیدگی روی شاخههای گیاه هستند و باید بلافاصله پس از آغاز تغییر رنگ نیامها برداشت کرد. در مرحله نخست تاخیر در آبیاری و در مرحله دوم تاخیر در برداشت محصول، میتواند موجب خسارت و افت عملکرد محصول شود. گفتیم که مورچهها بذر قدومه را جمعآوری میکنندو یکی از پیامدهای این خسارت، ذخیره دانه در لانه مورچهها است که موجب سبز شدن متراکم گیاهان در سال بعد در محل لانه مورچهها میشود. آفت چشمگیری روی قدومه مشاهده نشد ولی خشک شدن برخی از بوتهها در قسمتهای آب ایستاده مزرعه، نشانگر وقوع آلودگیهای قارچی بود که خود نیازمند تحقیقات بیشتری در این زمینه است. باتوجه به جثه کوچک گیاه در مقایسه با بسیاری از علفهای هرز بهاره همچون خاکشیر، یولاف، جو وحشیو چاودار، تاکید بر آن است که زمین کاشت قدومه بدون علفهای هرز خسارتزا باشد. ازآنجاکه دوره رشد قدومه بیشتر با شروع فصل گرما پایان مییابد، علفهای هرز گرمادوست به ندرت قادر به ایجاد خسارت بر قدومه هستند. رویهم رفته، علفهای هرز خسارتزا در قدومه، شامل علفهای هرز شایع در مزارع گندم و جو مثل یولاف، جو وحشی، منداب و خاکشیر میشوند.
استفاده از علفکش اختصاصی در قدومه گزارش نشده است ولی بر اساس تجربیات به دست آمده، در مزارع قدومه استقراریافته، میتوان از علفکشهای نابو اس یا سوپرگالانت برای مهار هدایت شده علفهای هرز باریک برگ استفاده کرد.
برداشت قدومه
زمان رسیدگی و برداشت بذور گیاه قدومه بنا به شرایط آب وهوایی، گونه، تغذیه و آبیاری، در مناطق معتدله از نیمه دوم اردیبهشت ماه آغازو تا نیمه خردادماه ادامه دارد و در مناطق گرمسیری نیز از نیمه دوم اسفندماه تا اواسط فروردین ماه ادامه خواهد داشت. در برخی از موارد، در مناطق معتدله و سرد که گیاه دیرهنگام و در اوایل بهار کشت میشود، ممکن است برداشت تا اوایل تیرماه به تاخیر بیفتد.ازآنجاکه مزرعه قدومه اغلب به طور یکنواخت وارد مرحله رسیدگی نمیشود. برای جلوگیری از ریزش بذرها، لازم است تا با شروع تغییر رنگ و زردشدگی نیامها در سطح مزرعه، بوتهها را کفبر کرد. برای برداشت قدومه، دستگاه خاصی طراحی و ساخته نشده است و ازاینرو، باید به روش دستی و با استفاده از نیروی انسانی برداشت کرد. بوتههای برداشت شده را بلافاصله به محلی سرپوشیده منتقل کرده و چند روزی روی سطحی صاف و تمیز نگهداری میکنند تا به مرورو در طول یکی دو هفته، بذرها روی این بوتهها خشک شوند و کاملا برسند. نظر به اینکه احتمال کپکزدگی در این مدت بسیار زیاد است، باید هر چند روز یکبار، محصول را زیرورو کرد تا هوادهی شود. پس از خشک شدن گیاه ازطریق کوبیدن محصول و بوجاری آن، میتوان به راحتی بذر را استحصال کرد. در مواردی که حجم محصول برداشت شده زیاد است، میتوان پس از خشک شدن کامل محصول برداشت شده، با تنظیم دقیق یک دستگاه خرمنکوب غلات، بذرها را از محصول برداشت شده استحصال کرد؛ پس از آن، بذرها را طی بوجاری مکانیزه یا دستی خالص ساخت.
بنا به مدیریت مزرعه و شرایط محیطی، میزان عملکرد بذر به دست آمده در شرایط آبی، بین 500 تا 1500کیلوگرم در هکتار متغییر است؛ اگرچه برخی از گزارشها تا 1700کیلو در هکتار بذر برداشت شده را نیز گزارش کردهاند. نکته جالب توجه آنکه پس از تکمیل فرایند برداشت و استحصال بذر، میتوان از بقایای گیاهی باقیمانده برای تعلیف دامها استفاده کرد.
