زیره سبز و خواص و مصارف دارویی زیره سبز
دانه و کاه زیره سبز در مصارف دارویی، غذایی، عطر و صابونسازی کاربرد دارد. از مصارف دارویی آن عبارتاند از:
بادشکن، قابض، گرمی بخش، ورمنفخ و معده را معالجه میکند، در درمان قولنجهای شدید اطفال باعث تحریک اشتها، مصرف بهعنوان کرمکش، در بهبود اسهالهای سخت، در بهبود اسهالهای آمیبی، زیادکننده شیر جهت دامهای اصلی، خواص ضدمیکروبی اسانس زیره سبز و نیز اثرات ضد تشنجی اسانس دانه زیره سبز و همچنین اینکه میتواند در صرع کوچک و بزرگ کارایی داشته باشد.
مصارف غذایی زیره سبز
زیره سبز یکی از اجزای تشکیلدهنده و طعم غالب در ادویهکاری، استفاده در بسیاری از غذاهای گیاهی. در غذاهای نشاستهای نظیر برنج، سیبزمینی و نان نیز از زیره سبز برای طعم استفاده میگردد. در ایران زیره سبز در برنج و بلغور و مخلوط با کشک مصرف میگردد.
سایر مصارف زیره سبز
زیره سبز در صنایع بهداشتی و آرایشی نیز کاربرد دارد و در عطر و ادکلنهای خاصی استفاده میشود همچنین اسانس آن خاصیت آنتیاکسیدانی دارد که به آن خواهیم پرداخت.
اسانس زیره سبز
اسانس زیره سبز در قسمت میوه و داخل حفرههایی بهصورت محبوس قرار دارد.بذرهای گیاهان دوساله 3تا % 7 اسانس است، در حالی که در بذرهای گیاهان یک ساله، مقدار آن به 2تا %3میرسد. پس از استخراج اسانس، کنجاله حاوی 20%پروتئین و 14تا %22چربی است که غذایی مناسب برای طیور میباشد. اسانس این گیاه از ترکیبات مختلف ترپنی و ترپنوئیدی تشکیل شده است.
عمدهترین آنها (کارون) 50تا %70و (دی هیدروکارئول) نام برد.اندامهای دیگر این گیاه مانند ریشه، ساقه، برگها، گلها و چترها نیز محتوی اسانس میباشند. ولی قسمت عمده اسانس در میوهها (بذرها) ساخته و ذخیره میشوند که این اسانس از بهترین کیفیت نیز برخوردار است. اسانس از بدو تشکیل میوه بهتدریج ساخته میشود و مقدار آن در این مرحله(در آغاز تشکیل میوه) کم است. میوهها در مرحلهای که هنوز کاملاً نرسیده و به رنگ سبز (در مرحله شیری) هستند، دارای حداکثر مقدار اسانس میباشند (در این مرحله مقدار کارون برخوردار است).
ترکیبات شیمیایی اسانس زیره سبز
زیره دارای تانن، روغن زرین و اسانس است. بوی زیره مربوط به آلدئیدی به نام کومینول است. مقدر کومینول در زیره بسته به محل کشت آن بین 30تا 50درصد است. علاوه بر ترکیبات ذکر شده در زیر اجزاء متعدد دیگری در اسانس زیره سبز یافت میشود که یا درصد آنها ناچیز است و فقط در واریتههای خاصی یافت میشوند.
الف) کومین آلدئید: اصلیترین و عمدهترین ترکیب موجود در اسانس زیره سبز میباشد که حداکثر تا %63از کل میزان اسانس را تشکیل میدهد. فرمول این ترکیب C10H12Oو نام شیمیایی آن پاراایزوپروپیل بنزآلدئید است.
سه روش برای تعیین مقدار کومین آلدئید موجود در اسانس زیره سبز وجود دارد که عبارتند از: روش بیسولفیت، روش فنیل هیدرازین، روش هیدروکسید آمین هیدروکلراید. اسانس حاصل از دانههای تازه زیره سبز که بلافاصله بعد از برداشت صورت میگیرد دارای درصد بیشتر کومین آلدئید است و خاصیت ضد اکسیدانی اسانس زیره تا حدود زیادی مربوط به این ماده است.
ب) بتاپی نن: با فرمول خام C10H16و دارای وزن مولکولی 23/136گرم است.
ج)پاراسیمن: بر اثر اکسیداسیون آن هیدروکسی ایزوپروپیل بنزوئیک اسید بدست میآید.
د) کومینیل الکل: دارای فرمول خام C10H14Oدارای بوی کومین آلدئید است.
روشهای استخراج اسانس زیره سبز
استخراج به روش تقطیر، استخراج بهوسیله حلالها، استخراج بهوسیله
،2COاستخراج با استفاده از روشهای فیزیکی و مکانیکی، استخراج بهوسیله امواج مایکرو؛ روش تقطیر خود به سه گونه تقطیر با آب، تقطیر با آب و بخار و تقطیر بهوسیله بخار مستقیم تقسیم میشود.
