زیره سبز و ارزش و اهمیت اقتصادی گیاه دارویی زیره سبز

استفاده از گیاهان دارویی سبب شده است تا میزان گیاهان دارویی در کشورهای توسعه یافته روز به روز افزایش یابد، به‌طوری که واردات گیاهان دارویی (گیاهان معطر شامل آن نمی‌شود) از  355میلیون دلار در سال  1976به  51/5میلیارد دلار در سال  2002رسید و تا سال  2050بالغ بر  5تریلیون دلار خواهد رسید میزان واردات گیاهان دارویی در کشورهای مختلف نظیر ژاپن، آلمان، سوئیس و کانادا روز به روز در حال افزایش است.

بذر زیره سبز
برای خرید تماس بگیرید ۰۹۱۴۵۴۳۵۴۴۸

مواد اولیه گیاهی و فرآورده‌های درمانی حاصل از آن‌ها سهم مهمی از بازار دارویی را در برمی‌گیرند و بدین خاطر دستیابی به راهبردهای شناخته شده بین‌المللی کیفی آن‌ها لازم و ضروری به نظر می‌رسد. مجمع بهداشت جهانی در تعدادی از قطعنامه‌های خود از جمله:

WHA 40.33 (1987); WHA 31.33 (1978); WHA 30.40 (1977)

 . (WHA 42.43 (1989بر لزوم تامین و کنترل کیفی فرآورده‌های گیاهان دارویی با به‌کارگیری تکنیک‌های جدید و به کارگیری داروهای مناسب تاکید می‌ورزد. خط مشی سازمان بهداشت جهانی (چاپ سوم فارماکوپه بین المللی). مشخصات کیفی مواد اولیه گیاهان را جهت ورود به بازارهای جهانی که در فهرست اصلی داروهای WHOقرار دارند، به ما ارائه می‌دهد.اسانس‌ها و دیگر مواد مؤثر گیاهان دارویی زمین‌های بسیار مناسب برای صادرات دارند و در ارتقاء ارزش افزوده حاصله از کشت گیاهان دارویی دارای اهمیت به‌سزایی می‌باشند. اسانس‌ها از جمله مواد لازم در صنایع دارویی، غذایی و آرایشی و بهداشتی هستند و بر اساس یک توافق جهانی و به‌دلیل زیست محیطی و بهداشتی مصرف اسانس‌ها و رنگ‌های شیمیایی ابتدا در تهیه مواد غذایی و بعد تولید مواد آرایشی به‌تدریج کاهش یافته تا پایان سال 2004 میلادی متوقف خواهد شد و به جای آن‌ها اسانس‌ها و رنگ‌های طبیعی به‌کارگرفته می‌شود. کشورهای مصرف کننده مانند ایران دارای گیاهانی هستند که اسانس‌ها بر بنیاد آن‌ها شکل می‌گیرد. و با توجه به قابلیت‌های گسترده سرزمین گونه‌های گیاهی، می‌توان علاوه بر جلوگیری از خروج مبالغ زیادی ارز از کشور در زمره صادرکنندگان اسانس قرار گرفت. با توجه به رویکرد کشورهای جهان به داروهای گیاهی و فرآورده‌های طبیعی در سال‌های آینده مصرف گیاهان دارویی در صنعت افزایش می‌یابد. آنچه در حال حاضر باعث رکود مصرف گردیده عدم فعالیت بخش‌های تحقیقات صنعتی درزمینۀ پژوهش و ساخت محصولات گیاهی جدید بوده است. با اینکه هر ساله بیش از 9000نوع فرآورده گیاهی در کشورهای اروپایی و آمریکا فرموله و به بازار عرضه می‌شود کشور ما مانند  50سال گذشته بیش‌تر در زمینۀ عرقیات گیاهی و طی دهۀ گذشته در تولید حدود  170نوع داروی گیاهی سرمایه‌گذاری نموده که تنها در بازار داخلی به فروش رسیده است. در همین مدت به مدد فن‌آوری اطلاعات مانند اینترنت و ماهواره به‌طور مداوم برای محصولات خارجی تبلیغ، بازاریابی و فضای مناسب فروش ایجاد شده و عجیب‌تر اینکه یکی از مصرفکنندگان عمده این محصولات (یعنی فرآورده‌های گیاهان دارویی کشورهای خارجی) ایران است. در طراحی و فرآیند تولید فرآورده‌های وارداتی به‌خصوص دارویی آن‌ها و OTCها مواد مؤثر گیاهان دارویی نقش مهمی داشته است. این طرح مطالعاتی در پی معرفی فرصت‌های خالی برای تجارت و صادرات گیاهان دارویی ایران و محصولات جانبی آن است.

اهمیت اقتصادی زیره سبز

زیره سبز به‌عنوان مهم‌ترین گیاه داروئی اهلی در کشور ما شناخته شده است. این گیاه در حال حاضر در کشور در استان‌های خراسان، آذربایجان شرقی، یزد، سمنان، اصفهان و بخش‌هایی از استان گلستان و کرمان کشت می‌گردد.

زیره سبز برخلاف عملکرد نسبتاً کم دارای ارزش اقتصادی بالایی می‌باشد به‌طوریکه بهای هر کیلوگرم زیره سبز در سال  1380در کشور مبلغ 000/15 بوده که حداقل معادل  10کیلوگرم می‌باشد. نرخ جهانی زیره سبز نیز  2/1دلار

به ازای هر کیلوگرم است، لذا ارزش متوسط صادرات زیره سبز در سال  1380در

کشور مبلغ  4/6میلیون دلار می‌باشد. اهمیت این محصول تنها در ارزآوری آن برای اقتصاد کشور می‌باشد بلکه از جهت اشتغال‌زایی نیز قابل توجه است؛ زیرا حدوداً یک هکتار زیره کاری  35نفرکارگر در روز نیاز دارد.

سطح زیر کشت زیره سبز، تولید و عملکرد زیره سبز در ایران

سطح زیر کشت آبی و دیم زیره سبز طی سال‌های گذشته از رشد صعودی برخوردار بوده است. سطوح زیر کشت زراعت آبی زیره سبز در طی سال‌های 62 تا  78معادل  3/4برابر شده است و در سال  1380سطح زیر کشت آبی زیره سبز  16253هکتار بوده است.تغییرات سطوح زراعت دیم نیز وضعیت مشابهی را نشان می‌دهد به‌طوریکه میزان سطوح زراعت دیم زیره سبز طی پانزده سال از  9515به 47665 هکتار رسیده است. با وجود این در سال  1372با سطحی معادل  99860هکتار بیش‌ترین زراعت دیم و در سال  1364با  3811هکتار کمترین مقدار سطح زیر کشت وجود داشته و سطح زیر کشت زراعت دیم طی دوره مذکور سالانه به‌طور متوسط از رشدی معادل  %26برخوردار بوده است. متوسط عملکرد زیره سبز در سال‌های مختلف متفاوت است که معمولاً تابعی از شرایط آب و هوایی است، به‌طوری که عملکرد محصول دیم از  2/104تا8/412  کیلوگرم در هکتار در سال‌های مختلف متغییر است. عملکرد محصول آبی نیز در سال‌های مختلف مشابه عملکرد دیم با نوساناتی همراه است و از8/243 تا  873کیلو در هکتار متغیر است که وابستگی شدید عملکرد را به شرایط آب و هوایی در سال‌های مختلف نشان می‌دهد.

صادرات زیره سبز

زیره سبز با توجه به شرایط خاص اکولوژیکی مورد نیاز برای کشت آن در مناطق محدودی از جهان تولید می‌شود.کشورهای هندوستان، ایران، اندونزی و لبنان صادرکنندگان اصلی زیره سبز بوده، ولی کشورهای دیگری مانند ترکیه، مصر، سوریه، چین، قبرس، آرژانتین و مکزیک نیز صادرکننده زیره سبز هستند. صادرات زیره سبز ایران از سال‌ها پیش شروع شده و میزان صادرات آن در سال  1337بالغ بر  8799تن بوده‌است.همه ساله درصدی از تولیدات زیره سبز ایران به کشورهای امارات، پاکستان، ژاپن، کامبوج، کویت، آلمان، فرانسه، هلند، جمهوری چک، عربستان صعودی، قطر، مجارستان، سنگاپور، بلژیک و انگلستان صادر می‌شود. ایران تا سال  1960بزرگترین صادرکننده زیره سبز در جهان بود، اما در سال  1970به مقام چهارم تنزل پیدا کرد. در سال  1375کشورهای اوکراین، امارات، روسیه و پاکستان عمده‌ترین بازار هدف صادرات زیره سبز ایران بوده‌اند به‌طوریکه هر یک به‌ترتیب ،73 ،55 ،7و  %12بازار صادراتی ایران را از آن خود کرده‌اند. کشورهای واردکننده زیره سبز صادراتی از  19کشور در سال  75به 15 کشور در سال  76کاهش یافته است. این در حالی است که در این سال کشور اوکراین به‌تنهایی  %73بازار مصرف زیره صادراتی ایران را از آن خود نموده است. در سال  79کشورهای عمده وارد کننده زیره سبز ایران به ترتیب پاکستان، امارات، اوکراین، ژاپن، انگلستان و آلمان می‌باشند که به ترتیب ،75/32 ،58/،37 ،76/12 ، 56/3،32/ 3و 25/2 درصد از صادرات زیره سبز ایران را از آن خود کرده‌اند.بررسی‌ها حاکی است که سهم ایران از بازار اتحادیه اروپا  3/32درصد است که می‌توان با رفع محدودیت مجوز صادراتی و پیمان ارزی آن را تا حدود 45درصد افزایش داد از جمله علل رکود زیره سبز صادراتی ایران در چند ساله اخیر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

 1-عدم توازن نرخ صادراتی در مقایسه با تورم و قیمت تمام شده تولید داخلی؛

 2-عدم کنترل و نظارت دقیق از طرف موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی بر کیفیت زیره سبز؛

3-عدم تهیه و بسته‌بندی زیره سبز به‌صورت صحیح و مطابق اصول طبقه‌بندی بین‌المللی رعایت نکردن بهداشت و لحاظ نکردن سلیقه مصرفکنندگان؛

4-عدم وجود تبلیغات وسیع و موثر برای تشویق و حمایت تولیدکنندگان و صادرکنندگان؛

5-فاصله زیاد ایران از پیشرفت علوم و فنون در رابطه با فرآیند تولید و فرآوری زیره و پایین بودن امکانات در کشور؛

6-پیدایش رقبای جدید که اغلب پیشرفته‌تر از کشورمان عمل می‌کنند؛

7-حضور صادرکنندگانی که با مسائل صادرات آشنایی اندکی دارند.