گل گاوزبان و کاشت گل گاوزبان
گل گاوزبان گیاهی دو یا چند ساله به ارتفاع تقریبی 20- 80 سانتی متر. گل گاوزبان دارای کرک های نسبتا نرم است که بر روی برگ ها به حالت خوابیده و در سایر قسمت ها به صورت افراشته و مخلوط با کرک های کوتاه و متراکم است.
ساقه گیاه تا حدودی ساده و خمیده به سمت بالا است. برگ های قاعده ای به طول حدود 20 سانتی متر و عرض 5 سانتی متر به صورت سر نیزه ای و در قسمت دمبرگ باریک شده و نوک تیزاند.
گل آذین با گل های قیفی شکل به رنگ قرمز ارغوانی به طول 25 تا 40 میلی متر میله های پرچم نامساوی، میوه فندقه، ایستاده، با سطح ناهموار و غده دار و در هر جام گل 2 تا 4 عدد می باشد. که پس از خشک شدن به رنگ آبی یا بنفش در می آیند. در
هر سنبله تعداد زیادی گل وجود دارد که به تدریج از پایین به بالا باز می شوند و این گل ها از نظر دارویی مهم هستند.
قسمت های مورد استفاده جام های به رنگ بنفش تا ارغوانی مورد مصرف است. که دارای قسمت لوله ای است و به تدریج به طرف بالا شیپوری شکل می شود. این جام ها بعد از خشک شدن به رنگ آبی تا بنفش در می آیند. ریشه اصلی گیاه طویل و چوبی است که درگیاهان چند ساله به قطر بیش از 10 سانتی متر می رسد. وزن خشک هر بوته گل گاوزبان در پایان سال سوم حدود 650 گرم و وزن هزار دانه 9 تا 12 گرم است.
دامنه انتشار و پراکنش گل گاوزبان
گل گاوزبان در ایران و قفقاز انتشار دارد. در منطقه وسیعی از نواحی شمال ایران، گیلان و مازندران و گلستان، ارتفاعات کندوان، کلار دشت، ارتفاعات چالوس، بین منجیل و رستم آباد در راه رشت، جنگل گلستان و نواحی شمال غرب ایران ، بین اردبیل تا
آستارا می روید. پراکنش جغرافیایی گل گاوزبان: 1000 متر تا ارتفاع 3000 متر.
گل گاوزبان مقاوم به خشکی است و در اکثر مناطق خشک و نیمه خشک و در خاک های سبک و سنگین رشد خوبی دارد. گل گاوزبان را می توان کشت نمود و محصول خوبی از آن به دست آورد. همچنین گاوزبان ایرانی در ارتفاعات شمال کشور به صورت خودرو دیده می شود.
خواص دارویی گل گاوزبان
گل گاوزبان از نظر طب قدیم ایران سرد است. گل، سرشاخه و برگ گیاه گاوزبان دارای شوره، مواد لعابی و یک ماده تلخ است
و به همین جهت عرق و ادرار را زیاد می کند. سنگ های کلیه و مثانه را خرد کرده و از بین می برد.
گیاه گل گاوزبان دارای اسیدهای چرب امگا 6 مانند لینولنیک اسید می باشد که برای روماتوئید مفید است. گاوزبان حواس پنجگانه را تقویت می کند. دم کرده آن نشاط آور بوده و رنگ رخسار را باز می کند. سینه را نرم می کند. تنگی نفس و دردگلو را شفا می دهد. دلهره و وحشت را از بین می برد. غم و غصه را کم کرده و برای کسانی که با خود حر ف می زنند بسیارخوب است. از برگ های تازه آن برای درمان جوش های چرکی دهان و درمان برفک استفاده می شود.
ترکیبات شیمیایی گل گاوزبان
گل گاوزبان حاوی مواد موسیلاژ، قندی، تانن و ترکیبات فنلی و نیز مقدار کمی آلکالوئید می باشد. گاوزبان به علت داشتن آلکالوئید برای زنان باردار و کودکان مضر است.
تکثیر گل گاوزبان ایرانی
تکثیر گل گاوزبان ایرانی با استفاده از بذر انجام می شود. و آن را در فصول بهار و پائیز می توان کشت کرد.
کاشت گل گاوزبان ایرانی
گاوزبان ایرانی به صورت مستقیم در زمین اصلی و همچنین از راه خزانه گیری و نشا کاری نیز قابل کشت است.
نشاءهای گل گاوزبان ایرانی را در مرحله 4 تا 6 برگی و گاهی تا 8 برگی به زمین اصلی انتقال داده و با فاصله 50 در 50 سانتی متر آنها را کشت می کنند. کشت گل گاوزبان به صورت دیم در مناطقی با بارندگی بیش از 300 میلی متر و پراکنش خوب نیز میسر است. بذر لازم برای کشت گل گاوزبان به میزان 10 تا 15 کیلو گرم در هکتار است. شرایط آب و هوایی کوهستانی سردسیر و نیمه مرطوب که در طول بهار و تابستان دارای باران های متناوب می باشند برای کشت دیم مفید است. کاشت بذر گل گاوزبان در فصل های پائیز و بهار امکان دارد. تاریخ کاشت بذر از اواخر اسفند تا خرداد ماه است چنانچه منطقه دارای زمستان خیلی سرد نباشد انجام عملیات کاشت را می توان در پاییز از اوایل مهر تا اواخر آبان انجام داد که در این صورت گیاهان سبز شده در پاییز، در اردیبهشت ماه سال بعد به گل می روند.
کشت بذر گل گاوزبان ایرانی - کشت مستقیم گل گاوزبان ایرانی
در مناطق سرد اواسط مهر تا اواسط آبان و درمناطق معتدل در اواخر آبان کشت می شود . عمق کاشت 3 تا 6 سانتی متر فاصله بین ردیف ها 40 تا 70 سانتی متر است.
کشت نشاء گل گاوزبان ایرانی - کشت غیرمستقیم گل گاوزبان ایرانی
در فصل پاییز یا اوایل بهار بذر گل گاوزبان ایرانی در خزانه در هوای آزاد کشت شده و پس از سبز شدن و در مرحله 6 – 8 برگی به مزرعه منتقل می شود کشاورزان به طور معمول در مزرعه گیاهچه هایی که از ریخته شدن بذر در اطراف بوته ها سبز شده اند برای توسعه کشت آن استفاده می نمایند، ضمن این که با انجام این کار از تراکم بیش از حد گیاه در طول دوره رویش در سال های بهره برداری کاسته می شود و تراکم مطلوب گیاه در مزرعه حفظ خواهدشد. پرورش دهندگان پس از 5 تا 7 سال مزارع گل گاوزبان را شخم زده و بذور ریخته شده دوباره سبز می شوند که بهتر است برای کاهش خسارت بیماری ها و علف های هرز ازتناوب استفاده شده و گیاه دیگری به مدت یک یا دو سال کشت شود.
زمان برداشت محصول گل گاوزبان ایرانی
جام های گل گاوزبان را همزمان با گلدهی گیاه یعنی از آغاز اردیببهشت تا خرداد ماه با دست جمع آوری می شود. برای بالا رفتن کیفیت اندام دارویی آن را باید در سایه با دمای ملایم و در سطح وسیع، برای جلوگیری از رشد قارچ ها و از بین رفتن گل ها ، خشک نمود.
در گل گاوزبان ایرانی فقط گل برداشت می شود. در سال اول، گاوزبان ایرانی رشد رویشی داشته و بیشترین عملکرد از سال دوم به بعد شروع می شود که تا 5 الی 7 سال رشد و نمو گیاه می تواند ادامه داشته باشد. بیشترین بازده گل گاوزبان در سال های چهارم و پنجم رشد آن است که بیشترین میزان گل را تولید می کند. گلدهی از نیمه اردیبهشت آغاز می شود و تا تیرماه ادامه دارد. بعد از شکفته شدن گل ها باید آنها را برداشت نمود که در غیر این صورت بعد از دو تا سه روز گل ها شروع به ریزش می کنند. گل های جمع آوری شده را روی پارچه تمیز ریخته و در سایه عمل خشک کردن انجام می شود. باید به این نکته توجه داشت که به علت وجود شهد زیاد در گل های گل گاوزبان باید مواظب مورچه ها بود. چون شهد گل گاوزبان جاذب مورچه ها است. گل های تازه به رنگ ارغوانی هستند و در صورتی که در شرایط مطلوب خشک شوند به رنگ بنفش در خواهند آمد.
