مبارزه با آفات، بیماری ها و علف های هرز بومادران
مراحل داشت بومادران
- وجین مرتب علفهای هرز؛
- آبیاری کافی و منظم با توجه به شرایط آب و هوایی منطقه؛
- مبارزه با آفات و بیماریها.
همانطور که پیشتر ذکر شد، بومادران نباید در معرض سرما و بادهای سرد قرار گیرد.
مبارزه با آفات بومادران
آفات در طول دوره رویش صدمات زیادی به بومادران وارد میکنند. از آفات این گیاه شته (Coloradoa achilleae Hill. Hom: Aphididae) که از شیره گیاهی بومادران تغذیه کرده و باعث خسارت و ضعف فیزیولوژیکی میزبان میشود. همچنین سنهای لکهدار (Lygus spp.)با مکیدن شیره گیاه بومادران سبب ضعیف شدن گیاهان میگردند. لارو نوعی پروانه (HemimenePetriverella) از ریشه این گیاه بومادران تغذیه میکند که در صورت پیشروی و عدم مبارزه با آن صدمات زیادی به محصول وارد خواهد کرد. با استفاده از یخ آب زمستانه میتوان تا حدودی این آفت را کنترل کرد. با توجه به اثرات سموم شیمیایی بر روی گیاهان، موجودات زنده و محیط زیست، و رویکردی که امروزه جوامع انسانی نسبت به کاهش کاربرد سموم شیمیایی بر روی محصولات کشاورزی دارد، بیشترین تأکید بر استفاده از روشهای کنترل غیر شیمیایی و بهخصوص مبارزه بیولوژیک با دشمنان طبیعی آفات میباشد. در این میان استفاده از سموم و روشهای کنترل شیمیایی در دفع آفات گیاهان دارویی کاملاً مردود میباشد ؛زیرا گیاهان دارویی بهصورت مستقیم مورد استفاده خوراکی انسان بوده و کاربرد مبارزه غیرشیمیایی در این مقوله الزامآور است. بنابراین اولین قدم در مدیریت این آفات (IPM)شناسایی و استفاده از دشمنان طبیعی آفات گیاهان دارویی میباشد.
حشرات سودمند: حشراتی هستند که میتوانند به باغها جذب شوند و حشرات آسیب رسان یا لارو آنها را شکار کنند. گونههای مختلف بسیاری از دشمنان طبیعی آفات گیاهی برای مبارزه با مشکلات خاص وجود دارد:
.1زنبور پارازیتوئید: برای مبارزه بیولوژیکی با شتهها توصیه میشود. از بین بردن شتهها به روش طبیعی نه تنها برای محیط زیست بهتر است بلکه روش مؤثرتری در از بین بردن آفتها و حشرات مضر میباشد. شتهها به مواد حشرهکش شیمیایی پاسخ نمیدهند اما میتوان با بهرهگیری از نقاط ضعف شتهها و ایجاد تغییراتی در مدیریت گیاهان، جمعیت آنها را تحت کنترل درآورد. براکونیده نام خانواده بزرگی از زنبورهای پارازیتوئید میباشد که شامل 17 هزار گونه شناختهشده و هزاران گونه ناشناخته دیگر است.تعداد واقعی گونههای آن را بین 30تا 50برآورد میکنند. گونههای مختلف این زنبور در 47زیرخانواده و بیش از 1000جنس از قبیل آدمون، آفانتا، آسوبارا، براکون، سنوکولیوس و... طبقهبندی شده است. زنبور تخم خود را درون حشره بهخصوص در مرحله لاروی میگذارد و آن را میکشد، عقیم میکند، غیرفعال میسازد و یا سیستم ایمنی آن را بهجای استفاده از زهر، از طریق همزیستی با نوعی ویروس کنترل میکند. زنبور تریکوگراما حشره ریز و ظریفی است که حدود یک میلیمتر طول داشته و متعلق به خانوادهای از زنبورها تحت نام Trichogrammatidaeمیباشد. این خانواده از زنبورها به طور کلی پارازیتوئید (انگل) تخم به ویژه پروانهها میباشند که تعدادی از این پروانهها جزو آفات مهم و اصلی محصولات کشاورزی هستند و هر ساله کشاورزان و باغداران را به مبارزه علیه آنها وادار مینماید. این زنبورها به واسطه پنجه پای سهبندی به راحتی قابل تشخیص بوده و به واسطه اینکه تخمهای انگلی شده (پارازیت) شده توسط این زنبورها پس از چند روز سیاهرنگ میشوند، در شرایط صحرایی بهراحتی قابل تشخیص و جمعآوری میباشند.
2. حشرات شکاری مانند شیرمورچه و شتهخوار: اینگونه حشرات مصرف کنندگان مشتاق شتهها هستند و دیگر انواع حشرات آفت را میخورند.آنها به گلهای تیره کاسنی، از قبیل بومادران، گل مینا، گل ژاپنی جذب میشوند.
.3کفشدوزک: این حشرات، شتهها، کنه، مگس سفید و حشرات پولکدار را مصرف میکنند. با کاشتن اعضای خانواده گل آفتابگردان، کاسنی یا بومادران میتوان آنها را به باغ جذب نمود.
.4زنبور: این نوع زنبورها مصرف کنندگان مشتاق شته هستند و لارو این حشرات شتهها و دیگر حشرات آفت را میخورند. آنها نیز جذب گلهای تیره کاسنی میشوند؛ مانند بومادران، گل مینا و گل ژاپنی.
.5آخوندک: این حشرات بزرگ اشتهای زیادی برای اکثر آفات باغ دارند. تخمهای آخوندک در باغ قرار داده میشود. آنها بعد از بیرون آمدن از تخم، سریع رشد میکنند و بزرگ میشوند.
بیماریهای بومادران
.1سفیدک پودری
.2زنگ
.3پوسیدگی ساقه
بومادران در معرض کپک پودری و زنگزدگی میباشد. ساقه گیاه بومادران نیز ضعیف بوده و در معرض پوسیدگی است.
نمونههایی از مبازره غیر شیمیایی با بیماریهای بومادران
مبارزه با بیماری کپک پودری بومادران
قسمتهای مساوی از شیر و آب را با هم مخلوط نمایید و بر روی گیاهان آلوده شده بپاشید. انجام این کار سه بار در هفته باید بیماری را کنترل نماید.
مبارزه با بیماریهای قارچی بومادران
دو قاشق غذاخوری جوش شیرین را در یک لیتر آب بریزید. آن را در بطری اسپری بریزید و بر روی نواحی آلوده شده، بپاشید. این کار را هر چند روز یکبار انجام دهید تا مشکل برطرف گردد.
مبارزه با علفهای هرز بومادران
رشد اولیه بو مادران بسیار کند میباشد. از این رو مبارزه مکانیکی و شیمیایی با علفهای هرز ضرورت دارد. در سال اول رویش میتوان از علفکش کرب (Kerb)به مقدار 4کیلوگرم در هکتار استفاده نمود. پیشگیری میتواند به صورت کاشتن بذرهای گیاه عاری از بذور علف هرز، جلوگیری از به بذر نشستن علف هرز، جلوگیری از حمل بذرهای علف هرز به یک منطقه توسط ماشینهای کشاورزی و کود حیوانی دارای بذر علف هرز و آب آبیاری آلوده به بذر علف هرز باشد؛ که البته انجام این کار به صورت کامل در مزرعه مشکل است.
برداشت محصول بومادران
اندام مورد استفاده بومادران
اندام مورد استفاده بومادران، پیکر رویشی (گلها، ساقهها و برگهای جوان) است. در صورتی که گیاهان بهطور غیر مستقیم کشت و در فصل پاییز به زمین اصلی منتقل شده باشند یکسال پس از کاشت (از سال دوم) به گل مینشیند و میتوان محصول را برداشت کرد. برداشت قبل از تشکیل بذر و تغییر رنگ گلبرگها صورت گیرد. چنانچه گیاهان بهطور مستقیم کشت شده باشند محصول از سال سوم قابل برداشت خواهد بود. چون گیاهان در مرحله گلدهی از بیشترین مقدار ماده مؤثره برخوردارند این مرحله زمان مناسبی برای برداشت گلها و پیکر رویشی (ساقهها و شاخههای جوان)بومادران است. هنگام جمعآوری گلها باید آنها را به همراه دمگل به طول 3تا 4سانتیمتر برداشت کرد. اندامهای برداشت شده را میتوان در سایه و یا با استفاده از خشک کنهای الکتریکی در دمای 30تا 40درجه سانتیگراد خشک نمود. کوتاهی در خشک کردن اندامها سبب تغییر رنگ گلها و پیکر رویشی گیاهان و در نتیجه سبب کاهش شدید مقدار ماده مؤثر گیاه میشود. از سال دوم رویش، عملکرد اندام هوایی خشک بین 1تا 4تن در هکتار است. نسبت پیکر رویشی تازه به خشک 4به 1و نسبت گلهای تازه به خشک 6 به 1میباشد. مقدار اسانس 3تا 5کیلوگرم در هکتار است که به روش تقطیر با آب و بخار استخراج میشود. ریشه های محکم و برگهای بومادران باید در تابستان برداشت شوند. چون گیاه بومادران در زمان گلدهی بیشترین مقدار ماده مؤثره را دارا میباشد این مرحله بهترین زمان برداشت گلها و پیکره رویشی میباشد. بومادران به طور کلی گیاهی معطر است. ماندگاری اقتصادی 5-3سال خواهد بود.
تناوب کاشت بومادران
بومادران 4 الی 5 سال در زمین باقی میماند. از این رو زمینی که در آن بومادران کشت میشود باید بدون علفهای هرز چندساله باشد. گیاهانی که دوره رویشی کوتاهی دارند برای تناوب کشت با بومادران مناسب هستند. زیرا پس از برداشت آنها زمان کافی برای آماده ساختن زمین وجود خواهد داشت.
