به لیمو
به لیمو درختچه بومی آمریکای جنوبی، شیلی، پرو و آرژانتین می باشدکه اولی نبار توسط اسپانیایی ها در سال 1784 میلادی از آمریکای جنوبی به اروپا آورده شد و امروزه به علت زیبایی و عطردلپذیری که دارد در بیشتر کشورها پرورش داده می شود. این گیاه آن چنان عطر دلنشینی دارد که همیشه به عنوان یک گیاه معطر در باغ های سلطنتی اسپانیا کشت می شده است.
Citriodora به معنای شبه لیمو است که به خاطر بویش که شبیه لیمو است، این نام را روی آن نهادند. از برگ های آن اسانس به لیمو می گیرند که در صنعت عطرسازی کا ربرد دارد. در ایران به علت بوی مطبوع برگ در بین باغبانان به لیمو و در عربی لویزه نامیده می شود. قسمت مورد استفاده به لیمو، برگ های آن است که بویی شبیه لیمو دارند؛ که اگر به حالت تازه توسط دست فشرده شود، بویی مطبوع از آن متصاعد می گردد؛ ولی پس از خشک شدن، از عطر آن کاسته می شود. پودر برگ گیاه به لیمو به رنگ سبز مات و دارای بوی معطرو طعم آن تند و کمی تلخ است.
گیاه شناسی به لیمو
به لیمو با نام علمی Lippia citriodora درختچه ای است خزان پذیر از خانواده شاه پسند که ارتفاع درختچه این گیاه 5/1 تا 2 متر بوده که گاهی به 3 الی 5 متر نیز می رسد. این گیاه دارای ساقه دراز، زاویه دار و منشعب می باشد. برگ های این گیاه به صورت کشیده و به رنگ سبز کمرنگ دیده می شوند. و به صورت دسته های سه تایی روی ساقه قرار می گیرند.
به لیمو، برگ های ساده سرنیزه ای به طول 10 – 7 سانتی متر با قاعده گره ای، خشن، کامل، فراهم، مجتمع به تعداد 4-3 تایی و به رنگ سبز روشندارد. گل های به لیمو ممکن است از بیرون سفید و از داخل آبی مایل به بنفش (روشن) باشند. در بعضی از نواحی جهان گل ها به رنگ بنفش روشن هستند.
گل های این گیاه به رنگ بنفش کمرنگ (ارغوانی رنگ پریده) به صورت گل آذین پانیکول (به صورت خوشه های باریک) در انتهای ساقه (گل آذین انتهایی) وجود دارند. گل های آن کوچک و دارای جامی دو لوبی است که از خارج سفید و از داخل آبی مایل به بنفش است مجموعه گل های آن نیز ظاهر هرمی شکل در حول یک محور دراز به وجود می آورد. کاسه گل آن لوله ای شکل، منتهی به چهار دندانه باریک و جام گل آن مرکب از 4 لوب پهن است و دارای چهار پرچم که دو به دو با هم مساوی هستندو میوه آن شفت مانند و محتوی دو دانه می باشد که میوه هستکی آن دارای 21 عدد بذر است.
مواد موثره به لیمو
برگ ها و پیکر رویشی تازه گیاه حاوی اسانسی می باشند که بوی لیمو می دهد و اسانس آن سبک تر از آب بوده و رنگ آن زرد مایل به سبز روشن و با بو یى مشابه لیمو است. مهم ترین ترکیبات به لیمو مربوط به رایحه برگ های آن است که بسیار خوشبو هستند.
گیاه به لیمو دارای موسیلاژ، تانن و فلاونوئیدها می باشد و عاری از الکالوئیدها هستند.
از لحاظ ارزش دارویی، گیاه به لیمو نسبت به بادرنجبویه از سهم بیشتری از لحاظ کیفی به علت رفع اختلالات حرکات دوده ای روده و معده به طور عالی، خاصیت آرام بخشی و رفع افسردگی برخوردار می باشد. (خاصیت آرام بخشی و هاضمه به لیمو به علت وجود لیمونن می باشد.)
روش تکثیر به لیمو
جنسی: این گیاه به علت عدم جوانه زنی بذور، با بذر تکثیر نمی شود.
غیر جنسی: تکثیر غیر جنسی از طریق قلمه، خوابانیدن و پاجوش است.
قلمه گیری به لیمو
معمولاً تولیدکنندگان نشاء با داشتن پایه های مادری و تهیه چوب تازه از آن ها اقدام به تکثیر آن می کنند. بدین صورت که قلمه های تازه گرفته شده از پایه مادری را در بستر مناسب و شرایط کنترل شده می کارند و با تنظیم رطوبت و دما و استفاده از برخی هورمون های محرک ر یشه زایی آن ها را ریشه دار می کنند.
تکثیر به وسیله قلمه زدن بدین صورت است که شاخه های جوان گیاه را که در آغاز رویش طولی دارند از ساقه قطع می کنند و پس از جدا کردن برگ ها آن ها را به صورت قلمه در آورده و در نهالستان که زمین آن قبلاً آماده شده، می کارند. توسط آبیاری که به طور مرتب از قطعه زمین نهالستان به عمل می آید، قلمه ها تدریجاً در پاییز ریشه دار می شوند و بر اثر رشد و نمو آمادگی انتقال به زمین زراعی را پیدا می کنند. بهتر است جهت ریشه دار شدن قلمه ها، آن ها را مدتی در زیر سایبان قرار دهیم.
داشت، مراقبت و نگهداری به لیمو
به لیمو به آب و هوای مرطوب نیاز دارد. در زمستان رشد آن تقلیل می یابد و دوباره در بهار به رشد خود ادامه داده و هرس بهاره خیلی خوب است. در برداشت آخر در پاییز باید گیاهان را کف بر کرد تا در زمستان در اثر سرما از بین نروند ؛ به این معنی که در پاییز بعد از برگ ریزان گیاه از 15 – 10 سانتی متر طوقه، هرس کرد.
در پائیز و زمستان پس از انجام اعمال ضروری ، برای نگهداری گیاه از عوامل نامساعد محیط خارج و جلوگیری از سرمازدگی ریشه و گیاه در زمستان های سرد بایدروی اندام گی اهی و سطح زمین کشت را با قشری از برگ های خشک و کاه و کلش می پوشانند و سپس در بهار آن ها را از روی قلمه ها خارج می سازند.
برخی برای پوشش و محافظت گیاه در زمستان از کود دا می استفاده می کنند. ریشه ها در زمستان وقتی به رشد خود ادامه می دهد که مالچ ضخیم آلی روی آن را بپوشاند.در صورتی که گیاه دچار سرمازدگی شد ، با آبیاری و کوددهی مناسب و به موقع می توان امیدوار به جوانه زنی تأخیری گیاه بود.
آفات به لیمو
به لیمو گیاه بسیار حساس بوده و آفات این گیاه عبارتنداز: شته، مگس سفید ، شپشک آرد آلود باشد. اما برگ های ظریف آن اغلب مورد هجوم دو نوع آفت قرار می گیرد. پروانه سفید گلخانه و کنه تار عنکبوتی که از مهمترین آفات گلخانه ای گیاه به لیمو در گلخانه به شمار می آیند. مبارزه با هر کدام از این آفات به دلیل حمله به بافت سبز برگ و کاهش کارایی فتوسنتز بسیار با اهمیت و ضروری می باشد.
بیماری های به لیمو
بیماری هایی همانند؛ شانکر باکتریایی، لکه برگی باکتریایی یا قارچی، سفیدک پودری، پژمردگی ورتیسلیومی از جمله بیماری هایی هستند که امکان دارد گیاه را درگیر کنند.
مبارزه با علف های هرز لیمو
مبارزه با علف های هرز می تواند به صورت مکانیکی انجام گیرد. چیدن علف های هرز و وجین کردن علف های هرز از روش های مهم مبارزه مکانیکی است. وجین علف های هرز با ریشه کن کردن علف های هرز همراه است ولی چیدن علف های هرز با حذف بخشی از قسمت هوایی گیاه انجام می شود.
