فیسالیس(Physalis peruviana)
معرفی فیسالیس
گونه Physalis peruviana L. در داخل کشور تحت عنوان فیسالیس و با نام انگلیسی Cape gooseberry در سرتاسر جهان شناخته شده است. مبدأ ومنطقه تنوع فیسالیس در منطقه آند عمدتاً کلمبیا، پرو و اکوادور است و از آن جا به سایر مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری و حتی مناطق معتدل جهان وارد شده است.
بنا به نظر مورتن(1987)، کشت فیسالیس در مناطقی که گوجه فرنگی قابل پرورش است، امکان پذیر میباشد. در جنس فیسالیس، حدود 80 گونه دارای میوه کروی هستند که با یک کاسه گل متورم محصور شدهاند. اغلب گونههای جنس فیسالیس وحشی هستند، فقط 4 گونه از آنها ارزش خوراکی دارند که شامل: Physalis ixocarpa، Physalis pubescens، Physalis alkelengi، Physalis peruviana هستند.
تولیدکنندگان فیسالیس و مصرف کنندگان فیسالیس
تولیدکنندگان اصلی فیسالیس، کلمبیا، کنیا، زیمباوه، استرالیا، نیوزلند، هند و اکوادور میباشند. کشورهای اروپایی مصرف کننده اصلی فیسالیس هستند که از آن بهعنوان میوه تازه یا در صنعت دارویی استفاده میکنند.اخیراً این گیاه بهعنوان یک محصول مهم در بسیاری از مناطق گرمسیری، نیمهگرمسیری و یا حتی معتدله در سرتاسر جهان در حال گسترش است.
ارزش غذایی فیسالیس (عروسک پشت پرده یا توت طلایی)
فیسالیس به علت ارزش غذایی و دارویی بالا بسیار مورد توجه قرار گرفته است. در میوه، برگ و ساقه آن ترکیباتی وجود دارد که برای سلامتی انسان مفید است. این گیاه بهطور گسترده در درمان دیابت، هیاتیت، زخم معده و سایر بیماریها مورد استفاده قرار میگیرد. میوه فیسالیس سرشار از پرو ویتامین آ(36 میلی گرم در 100 گرم گوشت میوه)، آسکوربیک اسید یا ویتامین ث و برخی ویتامینهای ب(تیامین، نیاسین و ویتامین ب12)، پروتئین خام، فسفر (2/1 میلی گرم در هر 100 گرم گوشت میوه) و آهن (38 میلی گرم در هر 100 گرم گوشت میوه) است. همچنین حاوی ترکیباتی است که خاصیت ضدالتهابی و آنتی اکسیدانی دارند.
گیاهشناسی فیسالیس (عروسک پشت پرده یا توت طلایی)
فیسالیس(عروسک پشت پرده یا توت طلایی) با نام علمی Physalis peruviana گونهای از خانواده بادمجانیان است که معمولاً به Physalis peruviana شناخته میشود. فیسالیس گیاهی علفی یا نیمه خشبی و یکساله در نواحی معتدل و چند ساله در نواحی گرمسیری و نیمهگرمسیری است. ارتفاع بوته آن 1تا 5/1 متر است، اگرچه با تربیت گیاه به بیش از 2 متر میرسد. سیستم ریشه در این گیاه منشعب و طول ریشههای اصلی بین 50 تا 80 سانتی متر است. ساقه اصلی علفی، سبز و 8 تا 12 گره دارد. در محل هر گره دو جوانه رویشی و زایشی وجود دارد. برگها متناوب به طول 5 تا 15 سانتی متر و عرض 4 تا 10 سانتی متر هستند. گلها تکی، دوجنسی و زنگولهای شکل هستند و از جوانه جانبی ایجاد شدهاند. گلبرگها 5 تایی و به رنگ زرد و کاسه گل سبز رنگ است و در طی همه مراحل نمو بهطور کامل میوه را میپوشاند. گلدهی فیسالیس تا حدودی در طول روز کمتر از 8 ساعت سریعتر از طول روز 16 ساعت رخ میدهد، بنابراین گیاهی نسبتاً روز کوتاه است. گلدهی آن در مناطق گرم عاری از یخبندان در تمام طول سال رخ میدهد و 70 تا 80 روز بعد از کشت گیاه، گلدهی آغاز میشود. گلدهی و میوهدهی فیسالیس به رقم و شرایط آب و هوایی بستگی دارد. گلها خود گردهافشان هستند اما لرزش ملایم ساقه گلدهنده یا مقداری اسپری با آب باعث افزایش گردهافشانی میشود. میوه فیسالیس از نوع سته آبدار، دایرهای شکل و سبز تا زرد رنگ با قطر بین 5/12 تا 25 میلی متر، وزن 4 تا 10 گرم و حاوی 100 تا 300 بذر کوچک است. میوه فیسالیس از نظر طعم و ظاهر شبیه گوجه فرنگی است اگرچه طعم شیرین و ترش در آن بیشتر احساس میشود. یکی از ویژگیهای منحصر به فرد آن پوشش میوه است که پس از ریزش گل، کاسه گل گسترش مییابد و تشکیل یک پوسته حصیری رنگ میدهد که از میوه بسیار بزرگتر است و آن را احاطه میکند و در جهت پایین میوه را شبیه فانوس آویزان مینماید. این پوسته در طی نمو و رسیدن میوه کاملاً دور آن را احاطه کرده است و آن را از حشرات، پرندگان، آفات و بیماریها و شرایط نامساعد محیطی حفاظت میکند. برداشت میوه 60 تا 100 روز بعد از گلدهی صورت میگیرد، زمانی که پوسته به رنگ زرد مایل به قهوهای رنگ تغییر یابد.
فصل میوه دهی فیسالیس (عروسک پشت پرده یا توت طلایی)
فصل میوهدهی اواخر بهمن تا اردیبهشت است. طول عمر اقتصادی این گیاه بین 9 تا 11 ماه از اولین برداشت بوده و بعد از آن بهرهوری و کیفیت میوه کاهش میبابد. عمر ماندگاری میوه پس از برداشت با کاسه گل یک ماه و بدون آن 4 تا 5 روزاست.
