تهیه عرق بیدمشک به روش سنتی
تهیه محلی عرقیات گیاهی از جمله عرق بیدمشک از دیرباز در کشور مرسوم بوده است و دانش محلی ارزشمندی در این خصوص در مناطق مختلف کشور وجود دارد.
در ارومیه بخشی از شاتونهای بیدمشک پس از برداشت به بازارهای محلی منتقل میشود و مردم به روش سنتی با فناوری محلی «نی قازان» در خانهها عرقگیری بیدمشک را انجام میدهند. تهیه عرق بیدمشک در آغازین روزهای بهار به سنتی قدیمی در ارومیه تبدیل شده است.
ویژگی های عرق بیدمشک مرغوب و نگهداری عرق بیدمشک
رعایت نکات زیر در خصوص عرق بیدمشک مهم است:
1- عرق بیدمشک باید خوشعطر و مطبوع و دارای بوی قوی (نشان دهنده غلظت عرق) باشد، در غیر این صورت نشان از کهنگی یا آلودگی آن دارد.
۲- عرق بیدمشک باید کاملا شفاف باشد.
3- بهتر است عرق در ظروف شیشهای نگهه داری شود؛ زیرا اکثر ظروف پلاستیکی استاندارد نبوده و برای خوراکی مناسب نیستند.
4- عرق بیدمشک بهتر است در ظروف شیشهای، رنگی، دور از نور آفتاب و گرما نگهه داری شود تا رایحه (اسانس) آن کاهش نیابد و تخریب نشود.
5- در ظرف محتوی عرق باید کاملا بسته و نفوذناپذیر باشد؛ در غیر این صورت اسانس آن کمکم تبخیر میشود.
میزان تولید و توجیه اقتصادی کاشت بیدمشک
با احتساب فاصله کاشت4×3متر برای کاشت درختان بیدمشک و تعداد800 درخت در هکتار در زمینی به اندازه یک هکتار و با احتساب میزان متوسط تولید شاتون تازه در هر درخت 5 ساله حدود 10کیلوگرم، متوسط مقدار تولید شاتون تازه در هر هکتار حدود 8تن خواهد بود. از سال دهم به بعد مقدار تولیدسالانه بهصورت تصاعدی افزایش مییابد و متوسط مقدار تولید شاتون تازه در هر هکتار به حدود 15تا ۲0تن میرسد. بر اساس قیمت های سال 1397، با احتساب قیمت هر کیلوگرم شاتون تازه حدود 10هزار تومان در محل توسط واسطههای محلی در اوایل سال 1397در سنندج، درآمد ناخالص سالانه هر هکتار بیدمشک از سال پنجم به بعد حداقل 80میلیون تومان و از سال دهم به بعد حداقل 150میلیون تومان در هکتار خواهد بود. این مقدار درآمد غیر از درآمدهای جانبی دیگر از طریق زنبورداری است. هزینه اولیه ایجاد یک هکتار مزرعه بیدمشک (تهیه زمین، عملیات خاکی و شخم عمیق، تعبیه سیستم آبرسانی و آبیاری، تهیه نهال، کاشت و...) حدود40میلیون تومان و هزینه سالانه نگهداری (آبیاری، مراقبت و)... حدود 20میلیون تومان در سال 1397در سنندج برآورد میشود. چنانچه قبلاً اشاره شد، بیدمشک درختی کم هزینه و پرفایده است. زمان گلدادن و برداشت و فروش شاتونهای بیدمشک اواخر اسفند و اوایل فروردین است که سایر محصولات باغی و زراعی هنوز رشد خود را شروع نکرده اند و جیب کشاورز خالی است.
بازار بیدمشک
شاتونهای تازه بیدمشک را میتوان به شرکتهای عمده عرقیات گیاهی تحویل داد. ضمناً عطاریها و مراکز خرید گیاهان دارویی در استانها هم خریدار بخشی از شاتونهای بیدمشک هستند. در برخی مناطق واحدهای تولید عرقیات گیاهی هم خریدار شاتونهای بیدمشک هستند. توصیه میشود چنانچه برای تولیدکنندگان بیدمشک مقدور باشد، واحدهای کوچک تبدیلی عرقگیری را در جنب مزرعه تولید بیدمشک ایجاد کنند؛ زیرا با این کار تولید آنها هم ارزش افزوده بیشتر و هم بازار گستردهتری (امکان صادرات) پیدا میکند.
