تکثیر و ازدیاد تمشک raspberry
رشد رویشی بوتههای تمشک
تمشک از گیاهان چوبی چند ساله به شمار میآید. شاخههای سال اول از جوانههای رویشی موجود بر روی ریشه و یا قسمت پایین شاخههای دو ساله حاصل میشوند. در بوتههای جوان تمشک قرمز، همه شاخههای یکساله از جوانه ها نابه جا روی ریشه به وجود میآیند و هنگامی که بوته مسن تر می شود، شاخههای جوان از جوانههای قسمت پایین شاخههای مسن نیز حاصل میشوند.
اما در تمشک سیاه شاخههای جدید از جوانههای پایین به وجود میآیند. برخی از شاخههای جدید در طی تابستان از جوانههای ریشه به وجود میآیند. اما رشد طولی آنها کمتر بوده و تا بهار سال آتی در حالت خواب باقی میمانند. در بهار سال آینده شاخههای جدید از جوانههای ریشه حاصل میگردند و این نوع شاخهها رشد رویشی بیشتر داشته و تسلط انتهایی در آنها قوی میباشد. رشد زیاد شاخههای یکساله در بوتههای جوان، موجب رقابت با شاخههای میوه دهنده میگردد. حذف نوک شاخههای تازه حاصل شده موجب تشکیل شاخههای جانبی میشود اما تمشک قرمز شاخههای جانبی ضعیف به وجود میآورد. شاخههای یکساله در بهار رشد سریع داشته و فاصله گرهها به قدرت رشد بوتهها و میزان تابش نور و رقم گیاه وابسته میباشد. فاصله گرهها در قسمت پایین شاخهها کمتر بوده و در وسط شاخهها، میان گرههای طویل به وجود میآید و قسمت نوک شاخه ها که در اواخر فصل رشد حاصل می شود دارای میان گرههای کوتاه میباشد. شاخههای جدید بدون انشعاب و یا حاوی انشعابات متعدد بوده و کرکهای ریز خوابیده دارند.
تکثیر و ازدیاد تمشک از طریق پاجوش
تمشک قرمز به طور فراوان پاجوش ریشه، از جوانههای نابه جای موجود بر روی ریشههای بوته تولید میکند. برای این منظور میتوان در طی دوره استراحت بوتهها، پاجوشها را جدا نموده و به عنوان نهال جدید مورد استفاده قرار داد.
تکثیر و ازدیاد تمشک از طریق قلمه
در ضمن میتوان از طریق تهیه قلمه ریشه اقدام به تکثیر تمشک قرمز نمود.
تکثیر و ازدیاد تمشک از طریق خوابانیدن
تمشک سیاه را میتوان توسط خوابانیدن انتهایی شاخهها ازدیاد داد. برای این منظور نوک شاخههای یکساله را در اواخر تابستان در چالههای ایجاد شده در اطراف پایه مادر قرار داده و روی آنها توسط خاک پوشش داده میشود. در سال آتی از نوک شاخههای قرار داده شده در چالهها، شاخههای جدید حاصل شده و در قسمتی از شاخه که با خاک تماس حاصل میکند، ریشه به وجود میآید.گیاهان حاصل شده را بعد از جدا کردن از شاخه پایه مادری به عنوان نهال مورد استفاده قرار میدهند. در ضمن می توان از شاخههای تمشک قلمههای خشبی تهیه نمود و بعد از ریشهدار کردن به محل اصلی انتقال داد.
تکثیر و ازدیاد تمشک از بذر
ازدیاد تمشک توسط بذر معمول نمیباشد زیرا گیاهان به وجود آمده شبیه پایه مادری نمی باشند و همانند دیگر گونههای درختان میوه، بذرهای ناخالص حاصل میکند. استفاده از بذر در برنامههای اصلاح و برای تولید ارقام دورگ معمول بوده و برای جوانهزنی بذرها نیاز به چینه سرمایی میباشد. برای این منظور بذرها را در محیط مربوط و دمای 5 درجه سانتی گراد به مدت 90 روز نگهداری میکنند.
حذف پاجوش تمشک
ارقام تمشک قرمز پاجوش فراوان تولید میکند و حذف پاجوشهای اضافه در اویل بهار تا برداشت محصول، موجب تشکیل بوتههای قوی و افزایش میوه و در ضمن برداشت آسانتر محصول میگردد. شاخههای تولید شده از پاجوشها، رشد سریع نموده و با شاخههای بارور رقابت میکنند. طبق نتایج به دست آمده، حذف پاجوشهای اضافه عملکرد بوتهها را به میزان 20-18 درصد افزایش میدهد.
هرس تمشک
بوتههای تمشک بعد از شروع باروری همه ساله به طور منظم هرس میشوند. برای این منظور شاخههای مسن را حذف نموده و در صورت اضافه بودن شاخههای جوان اقدام به حذف برخی از آنها مینمایند. معمولاً در هر بوته 6-5 شاخه نگهداری میشود. عمل هرس در طی دوره استراحت گیاه انجام میگیرد. نوک شاخههای باقی مانده در تمشک قرمز هرس نمیشود. زیرا شاخههای تمشک قرمز به صورت عمودی رشد میکند و در ضمن جوانههای بارور آن در بالای شاخه تشکیل میشود. اما در ارقام تمشک سیاه به علت بارور بودن جوانههای پایین شاخه، میتوان نوک شاخههای باقی مانده را هرس نمود. در صورت عدم نوک برداری در تمشک سیاه شاخههای بارور کوتاه حاصل میشود. نوک برداری شدید سبب کاهش عملکرد بوتهها میگردد. ارتفاع مناسب شاخههای باقیمانده در تمشک سیاه 50-40 سانتی متر میباشد.
برداشت محصول تمشک
بوتههای تمشک سریع الرشد بوده و معمولاً بعد از کشت نهال در سال دوم شروع به تولید محصول مینمایند. میوههای تمشک در تیر تا مرداد ماه میرسند و شاخصهای برداشت برای میوه تمشک، آسان جدا شدن آن از شاخه، تشکیل رنگ خاص رقم مورد نظر و خرد نشدن میوه میباشد. میوههای تمشک هنگام رسیدن نرم و شل میشوند و در اولین شفتکهای رسیده بر روی نهنج، رنگ کامل تشکیل میشود. تاخیر در برداشت محصول موجب نرم شدن بیش از حد میوه و تشکیل رنگ تیره میگردد و این نوع میوهها به ویژه در مقابل امراض قارچ بسیار حساس میباشند. به دلیل همزمان نرسیدن میوهها برداشت محصول در چندین مرحله انجام میگیرد. مدت برداشت میوههای تمشک قرمز6-4 هفته و تمشک سیاه 2-1 هفته به طول میانجامد. اگر میوه های تمشک به عنوان تازهخوری مورد استفاده قرار گیرند، باید کمی سفت رس برداشت شوند. میوههای زیاد رسیده برای تازهخوری مناسب نمیباشند. میوههای چیده شده را در ظرفهای کوچک قرار میدهند، به طوری که وزن میوه نباید از 500-250 گرم بیشتر باشد. میوههی چیده شده را بلافاصله تحت معرض خنک کردن اولیه قرار میدهند. برای این منظور از روش خنک کردن با هوای فشرده استفاده میشود. میوههای تمشک را در صفر درجه سانتی گراد به مدت 3-2 روز میتوان نگهداری نمود. میوههای تمشک نافرازگرا میباشند و هنگام رسیدن فاقد اوج تنفسی بوده و اتیلن کمتری تولید میکنند.
محصولات بدست آمده از تمشک
از محصولات جانبی تمشک میتوان به تهیه ژله، مربا و آبمیوه اشاره نمود. عمر اقتصادی بوتهها تمشک 30-25 سال میباشد.
میزان محصول تمشک در هر هکتار
میزان عملکرد تمشکهای قرمز 16 تن در هکتار و تمشک سیاه 13 تن در هکتار میباشد.
