گل محمدی و شناخت گل محمدی
معرفی گل محمدی
گلســرخیان (Rosaceae)یکــی از گســترده تریــن خانــواده هــای گیاهــی اســت. تعــداد گونــه هــا در جنــس Rosaهنــوز بــه طــور دقیــق مشــخص نیسـت، ولـی در حـال حاضـر قریـب بـه 20000واریتـه از ایـن جنـس ذکـر شــده اســت و درطــول قــرن هــا ارقــام زیــادی از تلاقــی بیــن گونــه ای و موتاسـیون هـا ایجـاد شـده اسـت.
در ایـران تـا بـه حـال تنهـا 12گونـه بـرای ایــن جنــس ذکــر شــده اســت. حــدود 150گونــه از جنــس Rosaدر کلیــه مناطـق غیـر حـاره ای نیمکـره شـمالی بـه صـورت خـودرو مـی رویـد. از ایـن
رو در حـال حاضـر رزهـا در نقـاط مختلـف جهـان از جملـه در سـوریه، مراکـش و اندلـس یافـت مـی شـود و بـرای گیـاه شناسـان نیـز شـناخته شـده هسـتند. گل محمــدی Mill Rosa damasenaاز مهمتریــن رزهــای دنیــای قدیــم و از مشــهورترین گیاهــان در تاریــخ باغبانــی اســت کــه بــه علــت رایحــه فــوق العـاده و تنـوع ارقـام در بسـیاری از مناطـق دنیـا کشـت مـی شـود و در آثـار تاریخــی ملــل مختلــف جایــگاه ویــژه ای دارد. زادگاه و رویشــگاه آغازیــن گل محمـدی در ایـران اسـت. ایـن گیـاه، بومـی ایـن مـرز و بـوم اسـت. از همیـن رو ایرانیــان نخســتین کســانی هســتند کــه از گذشــته هــای دور بــه ویژگــیهـای خوراکـی و درمانـی گل محمـدی پـی بـرده و از آن اسـتفاده کـرده انـد .ایـن گیـاه بـه عنـوان مهـم تریـن گونـه معطـر در مناطـق مختلـف ایـران از قبیـل آذربایجـان غربـی و شـرقی، اردبیـل، اصفهـان، مرکـزی، فـارس، همـدان، کرمــان، چهارمحــال وبختیــاری، کهگیلویــه و بویــر احمــد، ســمنان، قزویــن، زنجـان، تهـران، گلسـتان و یـزد سـابقه کشـت دارد.
گیاه شناسی گل محمدی
رزهــا درختچههایــی از خانــواده گل ســرخ (ROSACEAE ) هســتند. ایــن خانــواده متجــاوز از 2000گونــه و حــدود 100جنــس را در برمیگیــرد. گل محمــدی یــا گل گلاب بــا نــام علمــی Mill Rosa damaseNa گیاهــی اســت کــه از تلاقــی بیــن گونــه هــای .R. galica Lو .R. canina L بــه وجــود آمــده و واریتــه هــا و انــواع گوناگونــی بــرای آن نــام بــرده شــده اسـت. گل محمـدی درختچـهای اسـت دارای شـاخههای گل دهنـده تیـغ دار، اســتوانهای شــکل، بــدون شــیار و دارای بــرگ هــای مرکــب شــانهای بــا 5-3 برگچـه متقابـل دندانـهدار اسـت. رگبـرگ هـای پشـت بـرگ مشـخص و بـه هـم رفتـه، برگچـه چرمـی و بیضـی شـکل، نـوک تیـز بـه طـول 5-3سـانتیمتـر، و روی بـرگ هـا صـاف و سـبز و پشـت آنهـا سـبز کمرنـگ و دمبـرگهایــش خــزی و نمــدی اســت.گل هــا بــه شــکل صورتــی خوشــرنگ بــا 32 گلبــرگ صورتــی مشــابه و یکدســت کــه در اوایــل صبــح ظاهــر مــی شــوند. کاسـبرگ هـا بـه تعـداد 5عـدد کـه حداقـل سـه تـای آنهـا دارای زوائـد بزرگی در لبههــا هســتند. پرچمهــا زرد رنــگ بــه تعــداد 100عــدد در ترکیــب گل وجـود دارنـد. میـوه آن پـس از ریـزش گلبـرگ هـا گوشـتی گـرد و یـا تخـم مرغـی شـکل اسـت.
مصارف گل محمدی
از گیاهـان جنـس Rosaو فـرآورده هـای آن هـا بـه مـدت طولانـی و تـا دهه 1930در طـب سـنتی بـه عنـوان داروهـای رسـمی اسـتفاده مـی شـده اسـت. ایـن درختچـه بـا گل هـای بسـیار معطـر خاصیـت دارویـی دارد. گل محمـدی در بیشــتر مناطــق و اســتان هــای کشــور بــه خصــوص فــارس، آذربایجــان، اصفهـان، مرکـزی، کرمـان، چهارمحـال و بختیـاری، همـدان، سـمنان، گنبـد، گـرگان و یـزد سـابقه کشـت دارد و از آن گل خشـک، گلاب و اسـانس تهیـه میشــود کــه مصــارف خوراکــی، دارویــی و عطرســازی دارنــد. بــر اســاس آخریـن اطلاعـات حـدود 2500هکتـار بـه کشـت گل محمـدی اختصـاص دارد و حـدود 1350تـن گل تـر و 190تـن گل خشـک، 1350تـن گلاب و حـدود 200کیلوگــرم اســانس از آن اســتحصال میشــود. اســانس گل محمــدی، بــیرنـگ، زرد و یـا سـبز رنـگ اسـت و در 20درجـه سـانتیگراد حالـت روان دارد و در 20درجـه سـانتیگراد منجمـد وکریسـتاله مـی شـود. بـا توجـه بـه وضعیـت اکولوژیکــی کشــور مــا در بســیاری از زمیــن هــای درجــه 2و 3اقــدام بــه کشـت و کار گل محمـدی میشـود. در مراجـع مختلـف، از ایـران بـه عنـوان منشـأ ایـن گیـاه یـاد شـده بـه شـکلی کـه در قـرن هـای پانزدهـم و شـانزدهم میــلادی ایــران، تولیــد کننــده و صــادر کننــده گلاب و عطــر گل محمــدی بـه مناطـق مختلـف دنیـا بـوده اسـت. هـم اکنـون نیـز اسـانس، گلاب و گل خشـک از اقـلام مهـم صادراتـی کشـور اسـت. از نظـر تهیـه اسـانس و گلاب، از مهـم تریـن گونـه هـای جنـس ROSAبـه غیـر از گل محمـدی مـی تـوان بـه R. CANINAL R. CENTRIFOLIA , نR. ALBA, R. M OSCHATA گونـه هـای و (گل ســرخ) .R. galicaاشــاره کــرد. از گل محمــدی در صنایــع غذایــی و آشــامیدنی شــامل، انــواع نوشــیدنی هــا، شــیرینی جــات، پودینــگ، ژلــه هــا، دسـرها، مربـا وگل آرایـی، تهیـه بالشـتک هـای خوشبو و تزییـن سـبد هـای خشـک اسـتفاده مـی شود.
ویژگی ها و اهمیت گل محمدی در ایران
در بیشتر پهنـه هـای کوهسـتانی سـرزمین ایـران انـواع گوناگـون گل سـرخ و نسـترن بـه صـورت خـودرو مشـاهده مـی شـود و گسـتره کوهسـتانی ایـران بـه ویـژه پهنـه هـای باختـری کشـور، دامنـه هـای جنوبـی البـرز، دامنـه هـای زاگــرس، کوهپایــه هــای مرکــزی و بخــش بزرگــی از اســتان هــای خراســان، فـارس، چهارمحـال و بختیـاری، سـمنان، گلسـتان، یـزد، کرمـان و همچنیـن پهنـه هـای میانـی ایـران آمادگـی خوبـی برای کاشـت و گسـترش ایـن گیاهان را دارد. خوشـبختانه ارقـام فراوانـی از گل رز درایـران شناسـایی شـده انـد کـه بـه آسـانی مـی تـوان زیـر نظـر کارشناسـان خبـره بـا پدیـد آوردن کشـتزارهای آزمایشـی همگـی واریتـه هـای گل سـرخ و نسـترن را پـس از آزمایش، بررسـی کـرد و از میـان آنهـا بهتریـن گونـه را بـا گلدهـی بیشـتر و کیفیـت بالاتـر بـرای کاشـت در دیگـر پهنـه هـای گوناگـون کشـور برگزیـد.
کشورهای تولید کننده گل محمدی
کشــورهای تولیــد کننــده گل محمــدی عبارتنــد از: بلغارســتان، ترکیــه، ایـران، هنـد، اکرایـن، آمریـکا، کانـادا، انگلسـتان و ژاپـن کـه چهـار کشـور اول جـزء پیشـگامان تولیـد گل محمـدی در جهـان بـوده انـد.
