کاشت گلرنگ و زراعت گلرنگ در مناطق مختلف
کاشت گلرنگ در مناطق معتدل سرد و سرد
کشت پاییزه گلرنگ
تاریخ و زمان کاشت گلرنگ
براساس آزمایشهای انجام گرفته، بهترین زمان کشت پاییزه گلرنگ آبی در مناطق معتدل سرد و سرد کشور از اوایل شهریور تا اواسط مهرماه است اما بهترین زمان کشت پاییزه گلرنگ دیم در مناطق معتدل سرد کشور از اواسط مهر تا اوائل آبان قبل شروع بارندگی است. با این حال در برخی مناطق که علفهای هرز باریک برگ مثل گندم و جو درکشت دیم گلرنگ یک مشکل اساسی محسوب میشوند، کشت بعد از اولین بارندگی به دلیل مبارزه مکانیکی از طریق دیسک زدن و از بین بردن علفهای هرز باریک برگ میتواند انجام شود.
با توجه به این که بسیاری از مناطق کشور در فصل پاییز آب در دسترس بیشتری نسبت به بهار و تابستان دارند بسیاری از کشاورزان تمایل دارند محصولی را کشت کنند که بتوانند با حداقل آبیاری به محصول مناسبی برسند. ارقام زودرس گلرنگ از جمله بهترین انتخابها برای این هدف خواهند بود. بدین منظور باید تاریخ کاشت از اواخر مهرماه تا نیمه اول آبان ماه تنظیم شود و با یک آبیاری عمیق و مناسب شرایط جوانه زنی برای گیاهان فراهم شود. پس از آن میتوان به مانند کشت دیم تا زمان برداشت عمل کرد. ارقام مناسب برای شرایط آبی شامل امیر، گلدشت و حتی رقم فرامان هستند. منظور از تاریخ کاشت، (تاریخ اولین آبیاری تأمین رطوبت بذر) است. لذا کشاورزانی که گلرنگ را در سطح وسیع کشت میکنند باید عملیات آماده سازی زمین و کشت را طوری برنامه ریزی کنند که در تاریخ کاشت توصیه شده کل قطعات آبیاری شوند. در کشت پاییزه برای مناطق سرد، بهتر است از ارقامی با دوره روزت طولانی استفاده شود. براین اساس ارقام مناسب کشت پائیزه در مناطق معتدل سرد و سرد در کشت آبی ارقام پدیده و گلمهر هستند و در کشت دیم، ارقام فرامان، امید و سینا برای کشت پائیزه در مناطق معتدل سرد توصیه میشوند. لازم به ذکر است که در مناطق دیم سرد کشور بهخاطر شروع زود هنگام یخبندان پاییزه و فاصله کوتاه بین اولین بارندگی و یخبندان پاییزه فرصت رشد گلرنگ و رسیدن به مرحله چهار تا شش برگی وجود ندارد لذا ریسک کشت دیم پائیزه در مناطق سرد بالا بوده و احتمال خسارت سرمازدگی زمستانه وجود دارد. کشت پائیزه زودهنگام ارقام بهاره گلرنگ آبی به سبب ساقه رفتن سریع و بیموقع گیاه موجب افزایش خسارت سرما میشود. تجربه نشان داده است که کشت ارقام زمستانه گلرنگ در مناطق معتدل سرد و سرد باید طوری تنظیم شود که بوتهها قبل از سرمای شدید زمستان به حالت روزت کامل (شش تا هشت برگی) رسیده باشند ،در غیر اینصورت، بوتهها در مناطق سرد فرصت کافی برای رشد نخواهد داشت و احتمال سرمازدگی افزایش مییابد.
کشت انتظاری گلرنگ
هر چند گلرنگ با وجود داشتن مرحله نموی روزت که از نظر دمای مطلوب رشد در گروه گیاهان سرما دوست قرار میگیرد ولی در مناطق خیلی سردسیر، دمای پایین یکی از مهمترین عوامل محیطی محدودکننده رشد گلرنگ دیم محسوب میشود و گیاهچهها قبل از شروع سرمای زمستانه به مرحله روزت کامل نمیرسند بنابراین برای کاهش خسارت سرمازدگی و استفاده بیشتر از بارندگیها، کشت انتظاری(بدون سبزشدگی پاییزه) توصیه میشود. در صورتی که بارندگیهای مناسبی نیز در فصل بهار رخ دهد عملکردهای گلرنگ برای این مناطق اقتصادی و مقرون به صرفه است نحوه عمل به این شکل خواهد بود که پس از وقوع اولین بارندگی موثر پاییزه اجازه داده میشود تا علفهای هرز پاییزه سبز شوند سپس اقدام به تهیه زمین خواهد شد و کشت به اوایل تا اواسط آذر موکول میشود. نتایج نشان داده است که عملکرد گلرنگ در مناطق دیم سرد و معتدل سرد در کشت انتظاری بیش از کشت بهاره است. براساس نتایج آزمایشهای انجام شده کشت انتظاری در اقلیم معتدل سرد بسیار موفقیت آمیز بوده است ولی در اقلیم سرد بذور کشت شده آب جذب کرده، یخ زده و برخی از آنها از بین میروند که این موضوع سبب میشود مزرعه سبز بسیار ضعیفی داشته باشد. در ضمن بهتر است در شرایط کشت انتظاری کشت بذر عمیقتر کشت شود.
کشت بهاره گلرنگ
در کشت بهاره گلرنگ در مناطق دیم سرد و معتدل سرد به علت کوتاه بودن فصل رشد و محدود بودن بارندگیهای بهاره و همچنین امکان تاخیر در کشت به دلیل گاورو نبودن زمین در اواسط اسفند تا اواسط فروردین عمدتاً عملکرد
پایین است. در مناطق سرد کشور که احتمال خسارت سرمازدگی زمستانه وجود دارد، مطلوبترین زمان کاشت گلرنگ اواسط اسفند تا اواسط فروردین و در مناطق معتدل سرد کشور از اوائل تا اواسط اسفند است تاریخ کشت گلرنگ بهاره در مناطق معتدل سرد و سرد ایران نباید بعد از ١٥فروردینماه باشد. تأخیر در کاشت بهاره گلرنگ، اغلب سبب کوتولگی، همزمانی دوره رشد با درجه حرارتهای زیاد و زودرسی نامتعارف گیاه میشود. در چنین وضعیتی، سطح برگ مناسب برای فتوسنتز کافی تولید نمیشود که نتیجه آن کاهش اجزای عملکرد و در نهایت عملکرد دانه است
روزت که گاهی در اثر سرمای بهاره اتفاق میافتد، ساقه گیاه نازک و شکننده میشود و پس از عبور از مرحله زایشی فقط ٢-٣عدد قوزه تولید میکند.
با این حال در گیاه گلرنگ تیپ رشد زمستانه و بهاره خیلی قابل تفکیک نبوده و زمانی ارقام تیپ زمستانه دچار مشکل میشوند که در مناطق سرد و معتدل سرد از اردیبهشت به بعد کشت شوند که در این صورت به ساقه نرفته و در حالت روزت میمانند. دلیل این امر نیاز کم سرمایی ارقام تیپ زمستانه گلرنگ برای بهاره سازی است. این موضوع چند بار با کشت ١٣٠ژنوتیپ در اواخر فروردین و اوایل اردیبهشت در شرایط دیم بررسی شده که همگی به گل رفتند و زمانیکه کشت به اوایل خرداد منتقل شد ارقام با تیپ زمستانه از بهاره قابل تفکیک شدند. ارقام مناسب کشت بهاره در مناطق معتدل سرد و سرد در کشت آبی، صفه، محلی اصفهان، گلدشت و امیر هستند. همچنین در کشت دیم، ارقام مناسب کشت بهاره در مناطق سرد، امید، سینا و فرامان هستند.
کشت تابستانه گلرنگ
در استان اصفهان با توجه به اقلیم خشک و نیمه خشک و عامل محدود کننده شوری خاک،کشت تابستانه گلرنگ رواج دارد. کشت تابستانه گلرنگ میتواند در دیگر استانهای مشابه استان اصفهان نیز مناسب باشد. از این رو در استانهایی که گلرنگ در فاصله زمانی بین دو کشت اصلی (محصول پائیزه)، دوره رشد خود را کامل میکند و در شرایط تنش خشکی و شوری، درآمد اقتصادی مناسبی تولید میکند از این گیاه میتوان به عنوان یک محصول بین زراعی تابستانه استفاده کرد. با توجه به کوتاه بودن فصل رشد در کشت دوم و امکان برخورد مراحل انتهایی رشد و نمو گیاه به سرمای آخر فصل، ضروری است که در اولین فرصت پس از برداشت محصول اصلی (گندم و جو) و یا قطع آبیاری این محصولات، نسبت به کشت گلرنگ تابستانه اقدام کرد. ارقام بهاره و بهاره- پائیزه معمولاً برای کشت در تابستان مناسب میباشند. از جمله این ارقام میتوان به ارقام گلدشت، صفه، پرنیان و امیر اشاره کرد. یاد آور میشود در کشت تابستانه به هر دلیلی که کشت گلرنگ به تعویق افتد، برای اجتناب از سرمای آخر فصل و عدم پر شدن دانهها رقم گلدشت بهواسطه طول دوره رویش کوتاه مناسبترین رقم است. با توجه به پتانسیل تولید گیاه و محدودیتهایی که در کشت تابستانه وجود دارد برداشت حداقل دو تن دانه در هکتار مورد انتظار بوده که از نظر اقتصادی نیز مطلوب است.
کاشت گلرنگ در مناطق گرم و معتدل گرم
کشت پاییزه گلرنگ
امکان کشت پاییزه گلرنگ در مناطق گرم و خشک جنوب کشور وجود دارد و کشت گلرنگ در این مناطق حتی در کنار نخلستانهای جنوب کشور توسعه یافته است. مطلوبترین زمان کاشت ارقام گلرنگ در مناطق دیم گرمسیر اوایل تا اواسط آبان ماه و قبل از شروع اولین بارندگی پاییزه است. در اراضی که آلودگی شدید به علفهای هرز است میتوان کشت را به بعد از اولین بارندگی مؤثر موکول کرد. در شرایط آبی نیز بهترین تاریخ کاشت برای مناطق گرم ایران، از اواسط آبان تا اواسط آذرماه است. کشت ارقام بهاره گلرنگ در مناطق گرم را میتوان براساس همزمانی با شروع بارندگیها و فرار از زمان شیوع بیماریهای قارچی مانند فیتوفترا و سفیدک سطحی و همچنین حمله آفاتی مانند مگس گلرنگ تنظیم کرد. عدم همزمانی دوره گلدهی با درجه حرارتهای زیاد نیز یکی از موارد تعیین کننده زمان کاشت گلرنگ بهخصوص در مناطق گرم است. ارقام مناسب کشت پائیزه در مناطق گرم ارقام گلدشت، امیر و پرنیان هستند .
