بومادران و ردهبندی و مشخصات گیاهشناسی بومادران
نام علمی بومادران
Achillea millefoliumمیلفولیوم، بهمعنی هزاربرگ است.
نام عمومی بومادران
common yarrow
نام رایج در ایران: بومادران.
خانواده گیاهی بومادران
Asteraceae
گونه: A. Millefolium
به طور کلی، به گونههای جنس Achilleaاز خانواده کاسنی، بومادران میگویند. از جمله نامهای دیگری که به گیاهان این جنس نسبت دادهاند، میتوان به بوی مادران، بوماران، بومادرو، سرزردو، ورقه، هزاربرگ، کلپوره، برنجاسف و قیصوم اشاره کرد. در منابع قدیمی، اطلاق برنجاسف و قیصوم به این گیاه، با اختلاف نظرهایی همراه بوده است اما به نظر میرسد. این دو نام، باید به گونههایی از جنس Artemisiaمربوط باشد. به گمان قوی، برنجاسف، Artemisia vulgareاست که در برخی از منابع، به اشتباه Achillea Eriophoraذکر شده است.
مشخصات ظاهری گیاه بومادران
بومادران با نام علمی Achillea millefoliumمتعلق به گروه گیاهان دولپه از خانواده آستراسه و از تیره کاسنی میباشد. تیره کاسنی، یکی از بزرگترین تیرههای گیاهی است و در حدود 1100جنس و 23000گونه گیاهی دارد. جنس بومادران در زیر تیره گلآفتابیها قرار دارد. بومادران گیاهی است علفی، پایا، ایستاده و چند ساله با سرعت رشد متوسط که 20تا 90سانتیمتر طول و 10تا 50سانتیمتر گستردگی دارد. این گیاه دارای ساقهای ساده و برگهایی با بریدگیهای زیاد و باریک و بدون دمبرگ است. گلها به رنگ سفید یا سفید متمایل به زرد است و به شکل کاپیتولهای تقریباً کروی و کرکدار مجتمع در بالای شاخههای منشعب دیده میشود؛ اغلب معطر است و دارای 19گونه علفی در ایران میباشد. مدت زمانی بین 2تا 5سال نیاز است تا این گیاه کاملاً رشد کند.
ساقه بومادران
بومادران گیاهی است علفی و چندساله با ساقهای ایستاده، بادوام و ساده که در بخش فوقانی منشعب میشود. ساقه اصلی آن مستقیم بالا رفته و طول آن به90سانتیمتر میرسد. در فواصل مختلف ساقه این گیاه، شاخههای زاویهدار و پربرگ زیبایی میروید. شاخههای حامل برگ در پایین منشعب میشوند و به صورت شاخههای فرعی در میآیندکه هم ساقه و هم برگهای این گیاه با کرکهای ریز و سفیدی پوشیده شده است.
برگ بومادران
برگهای این گیاه سرنیزهای شکل و دو تا سه شانهای هستند. رنگ برگها سبز تیره است.
شکل ظاهری برگهای بومادران
شکل ظاهری برگها ، پوشیده از کرک، بدون دمبرگ، دراز و نیزهای شکل، دارای بریدگیهای زیاد و باریک با قطعات متعدد خطی نوکدار میباشد که روی ساقه نسبت به یکدیگر بهطور متناوب قرار دارند. دو طرف برگ حجرههای مخصوص حاوی اسانس وجود دارد.
گل بومادران
در انتهای ساقه و شاخههای گیاه بومادران خوشههای گل مرکب به رنگ سفید یا زرد دیده میشود. جنس بومادران در زیرتیره گلآفتابیها قرار دارد؛ یعنی هم گلهای لولهای و هم گلهای زبانهای دارند. گلهای لولهای در مرکز کپه و گلهای زبانهای در حاشیه کپه قرار دارند. در گیاهان تیره کاسنی هر گل دارای پنج پرچم بوده و بساک آنها به هم چسبیده و لولهای را تشکیل میدهند. کاپیتولهای کوچک و متعدد آن که به طول 4تا 8میلیمتر و به عرض 2تا 5میلیمتر میباشد، به صورت گلآذین دیهیم، در قسمتهای انتهایی ساقه قرار دارد. کاپیتول نوعی گلآذین مخصوص است که در آن گلها بدون واسطه دمگل بر روی نهنج مشترکی قرار دارند. در هر کاپیتول آن، دو نوع گل وجود دارد؛ یکی زبانهای و سفیدرنگ واقع در حاشیه گل آذین و دیگری لولهای واقع در ناحیه وسط، دیده میشود. دربعضی از فرمهای این گیاه نیز به تناسب شرایط خاص محیط زندگی، گلهای زبانهای دارای رنگ ارغوانی یا مایل به قرمز و صورتی میشود (در کوهستانها گلهای زبانهای غالباً صورتیرنگ است. تعداد گلهای زبانهای هر کاپیتول از 5تا 6عدد تجاوز نمیکند و فاقد کاسبرگ است. گل این گیاه رایحهای شبیه بوی مشک داردکه اولین گلهایآن اواخر بهار به وجود میآید و گلدهی تا فصل پاییز ادامه دارد. در سرتاسر فصل تابستان،گلهای کوچک و بیشماری، به صورت خوشههایی که بالای آن مسطح است که به صورت چترمانند ظاهر میشود. زمان گلدهی گیاه از اواخر اردیبهشت تاپایان تیرماه بوده و بهترین زمان برداشت نیمه اول تیرماه است.کومپوزیتهها خودگشن هستند.
میوه بومادران
میوه بومادران فندقه، طویل و به شکل تخم مرغ وارونه است و وزن هزار دانه آن 16 /0 گرم است.
ریشه و ریزوم بومادران
گیاه دارای ریشهای نازک و مستقیم است که از انشعابهای ظریف و فراوانی برخوردار است که از ناحیه فوقانی ریشه، ساقههای متعدد استوانهای شکل خارج میشوند. گیاه دارای ریزوم خزنده و منشعب، به ارتفاع 20تا 90سانتیمتر و گاهی بیشتر است.
