آشنایی با آویشن باغی
آویشن باغی یکی از قدیمی ترین گیاهان دارویی و ادویه ای است.
تیموس کلمه ای است یونانی و به معنای شجاع می باشد.
آویشن باغی از قرن شانزدهم رسماً به عنوان یک گیاه دارویی معرفی شد.
آویشن باغی همه ساله در سطوح وسیعی در کشورهای اسپانیا، آلمان، فرانسه، پرتغال، آمریکا، چک، اسلواک، مجارستان و شمال آفریقا کشت می شود.
مشخصات گیاه آویشن باغی
نام انگلیسی آویشن باغی
Thyme
نام علمی آویشن باغی
Thymus vulgaris
خانواده آویشن باغی
Lamiaceae
آویشن باغی گیاهی است خشبی و چند ساله
منشا آن نواحی مدیترانه گزارش شده است.
ریشه آن مستقیم با انشعابات فراوان است.
ساقه چهارگوش و ارتفاع آن بسته به شرایط اقلیمی بین 20 تا 50 سانتیمتر متفاوت است و با افزایش سن گیاه بر تعداد انشعابهای آن افزوده میشود.
برگها کوچک، متقابل، نیزهای شکل، فاقد دمبرگ، دارای کرکهای خاکستری رنگ و حاوی اسانس هستند.
گلها کوچک، نرماده، به رنگ سفید یا صورتی و به صورت مجتمع در قسمت فوقانی ساقه بصورت چرخه هایی مجتمع پدیدار می شود.
در شرایط اقلیمی مناسب بذور بعد از 14 تا 20 روز سبز می شوند. رشد اولیه این گیاه بسیار کند می باشد. وزن هزار دانه بذر آویشن باغی 0/2 گرم می باشد.
نیاز های اکولوژیکی آویشن باغی
این گیاه در طول رویش به هوای گرم و نور کافی نیاز دارد.
بسیارخشکی دوست است و قادر به تحملکم آبی است.
زمینهاییکه دارای سطح ایستابی بالایی هستند جهت کشت مناسب نمیباشند. لذا غرقاب شدن مزرعه مناسب نیست.
کشت می بایست در مناطق آفتابی و در دامنه جنوبی تپهها انجام شود.
خاکهای سبک حاوی ترکیبات کلسیم و با ضخامت زیاد سطح الارض خاکهای مناسبی برای کشت این گیاه می باشند.
تهویه خاک نقش عمده ای در افزایش عملکرد این گیاه دارد.
pH مناسب برای کشت این گیاه بین 5/4 تا 8 می باشد.
ترکیبات شیمیایی و خواص دارویی آویشن باغی
پیکر رویشی آویشن دارای بوی مطبوعی است که ناشی از وجود اسانس می باشد.
مقدار اسانس در شرایط اقلیمی مختلف متفاوت و بین 1 تا 2/5 درصد است.
در پیکره رویشی آویشن غیر از اسانس ترکیباتی مانند تانن (8 تا 10 درصد)، فلاونوئید، ساپونین و مواد تلخ وجود دارد.
اسانس آویشن مایعی زرد رنگ، سبکتر از آب، معطر، قوی و تندمزه است.
تاکنون 38 ترکیب در اسانس این گیاه شناسایی شده است.
مهمترین ترکیبات اسانس آویشن باغی یک ترکیب فنلی به نام تیمول است، مقدار این ماده به شدت به شرایط اقلیمی محل رویش و نوع گیاه بستگی داشته و بین 20 تا 55 درصد است.
از ترکیبات دیگر اسانس می توان از کارواکرول، پاراسیمول، لینالول، سینئول و ... نام برد.
نهاده های مورد نیاز آویشن باغی
با توجه به اینکه این گیاه چند ساله میباشد، لذا استفـاده از نـهادههای دامی بسیارحائز اهمیـت میباشد.
الف : نهاده های دامی
مصرف مقدار 30-20 تن در هکتار کود دامی گاوی کاملا" پوسیده در فصل پائیز بسیار ضروری است.
ب : نهاده های شیمیایی
مصرف نهاده های شیمیایی حتما" باید بر اساس آنالیز خاک تنظیم شده، لذا بطور معمول میتوان از مقادیر ذیل استفاده گردد.
اکسید فسفر kg/hec80 - 50 در فصل بهار قبل از کشت.
اکسید پتاس kg/hec70 - 50 در فصل بهار قبل از کشت.
ازت kg/he 60 - 40 در فصل بهار قبل از کشت.
در سالهای بعد قبل از وجین علفهای هرز و در فصل بهار مصرف 50-30 کیلو گرم در هکتار ازت نتیجه مطلوبی را بهمراه خواهد داشت.
آماده سازی خاک برای کاشت آویشن باغی
در فصل پائیز پس از توزیع نهاده های دامی اقدام به شخم با عمق 25-20 سانتیمتر نموده و در اوایل بهار سله شکنی تسطیح وجمع آوری سنگهای احتمالی ضروری است.
توجه
نظر به فوریت کشت، انتخاب زمینی که در فصل پائیز در آن کود دامی پوسیده پخش شده باشد و از نظر منابع فسفر و پتاس در حد مطلوبی باشد بسیار حائز اهمیت است.
بستر مناسب جهت کشت بذر آویشن؛ خاکی کاملآ هوموسی میباشد که حتی الامکان عاری از علفهای هرز بوده و به عمق 15 سانتیمتر تهیه گردد، ضمنآ قبل از عملیات کشت می بایست سطح بستر خزانه بمنظور تراکم مطلوبتر خاک؛ غلطک مناسبی زده شود،
تاریخ کاشت آویشن باغی
زمان مناسب جهت کشت غیر مستقیم ؛ نیمه دوم اسفند ماه در خزانه هوای آزاد میباشد،
در این روش پس از آماده سازی بستر مناسب جهت کاشت ؛ بذور آویشن را به نسبت 3 به 1 با ماسه بادی نرم (یک قسمت بذر و سه قسمت ماسه ) مخلوط کرده و در ردیفهایی به فاصله 25 تا 30 سانتیمتر در خزانه هوای آزاد کشت گردد ،
لازم به ذکر است که عمق مناسب جهت کشت در بستر خزانه 0/5 سانتیمتر مناسب است ،ضمنا بعد از عملیات کشت؛ می بایست مجددا غلطک مناسبی جهت اتصال بهتر بذور با خاک زده شود.
هنگامی که ارتفاع نشاء ها به 10 تا 15 سانتیمتر رسید می بایست در ردیفهایی به فاصله 50 سانتیمتر و فاصله دو بوته در طول ردیف 25 سانتیمتر به زمین اصلی منتقل کرد ،
داشت آویشن باغی
آبیاری منظم ، وجین علفهای هرزو برگردان کردن خاک بین ردیفها جهت تهویه نتایج مطلوبی در عملکرد خواهد داشت.
برداشت آویشن باغی
در سال اول تنها یک بار می توان محصول را برداشت کرد ولی در سالهای بعد 3-2 بار محصول قابل بهره برداری است.
برداشت می بایست درروزهای آفتابی صورت گیرد.
زمان مناسب جهت برداشت اول، آغاز گلدهی و اواسط بهار می باشد.
زمان مناسب جهت برداشت دوم، مرحله گلدهی دوم و اواسط تابستان می باشد.
زمان مناسب جهت برداشت آخر، مرحله گلدهی و اواسط پائیز می باشد.
جهت برداشت گیاه می بایست از فاصله 15-10 سانتیمتر سطح خاک پیکر رویشی برداشت شود.
عملکرد پیکر رویشی در سال اول کم درحالی که درسالهای بعد بطور قابـل مـلاحظهای افـزایش می یابد.
چنانچه هوا آفتابی باشد پیکر رویشی بهتر است گیاهان پس از برداشت برای مدتی روی زمین قرار گیرند تا پس از کاهش رطوبت به خشک کن منتقل شوند. این عمل یا بوسیله خشککن های الکتریکی در دمای 40 درجه سانتی گراد و یا بصورت پهن کردن پیکر رویشی در محیطی سایه با جریان هوا انجام می شود. لازم به ذکر است که در روش دوم می بایست هر چند روز یکبارگیاهان بهم زده شوند تا از کپک زدن جلوگیری بعمل آید.
برداشت
جهت برداشت گیاه می بایست از فاصله 15-10 سانتیمتر سطح خاک پیکر رویشی برداشت شود.
تاثیر زمان برداشت بر عملکرد آویشن باغی
جمع آوری بذر آویشن باغی
اگر هدف از کاشت آویشن جمع آوری بذر آنها باشد، محصول را سالی یک بار و آن هم در آغاز مرحله رسیدن بذر باید برداشت کرد.
تاخیر در برداشت مناسب نیست. زیرا بذرها پس از رسیدن به اطراف ریزش می کنند. اندامهای برداشت شده را باید در سایه خشک، سپس بذرها را بوجاری، تمیز و بسته بندی کرد.
عملکرد بذر 50 تا 80 کیلوگرم در هکتار می باشد.
