بیدمشک و معرفی بیدمشک
مقدمه ای در مورد بیدمشک
تغییرات و آشفتگیهای اقلیمی، وقوع خشکسالیهای مکرر بهویژه در دو دههاخیر، وقوع تنشهای محیطی نوظهوری چون گرد و غبار، کمبود نزولات جوی (بهویژه نزولات ماندگار مانند برف،) کمبود آبهای جاری، افت سطح آبهای زیرزمینی، خشکی تالابها و... زنگ خطرهای جدی برای کشاورزی کشورو ساختار کنونی آن است.
برای حفظ تولید در راستای تأمین امنیت غذایی و نیز اقتصاد و اشتغال مرتبط با کشاورزی و منابع طبیعی کشور، راهی جز توجه و بهرهگیری از محصولات متحمل به خشکی، توجه به افزایش بازده و عملکرد به جای افزایش سطح، توجه به گونههای گیاهی با کاربریهای تکمیلی مانند گیاهان دارویی، خوراکی، معطر و متحملتر به تنشهای محیطی و با تولید، درآمد و اشتغال بیشتر نسبت به زراعتهای آبی مرسوم وجود ندارد. خوشبختانه در ایران به عنوان کشوری با شرایط اکولوژیکی بسیار متنوع، امکان تولید طیف وسیعی از چنین گونههای گیاهی وجود دارد. بهعلاوه دانش محلی ارزشمندی هم در خصوص بسیاری از این گونه ها در مناطق مختلف کشور موجود است. گونه ارزشمند بیدمشک (Salix aegyptiaca ) یکی از گونههای سریعالرشد دارویی و اسانسدار، ترویج پذیر و درآمدزا، با تحمل نسبی بالا در قبال تنشهای محیطی و قابل رشد است. بیدمشک میتواند در مناطق مختلف کشور در راستای توسعه پوشش گیاهی و احیای کارکردهای اکولوژیکی بیدستانهای مخروبه، افزایش درآمد بهرهبرداران، ایجادو توسعه صنایع تبدیلی و افزایش اشتغال در کشور باشد.
معرفی بیدمشک
بیدمشک گونهای متعلق به خانواده بیدیان (Salicaceae)و جنس بید (Salix) است. جنس بید با حدود 530گونه شناخته شده در جهان و 31گونه و 6دورگه در ایران، بزرگترین و پیچیدهترین گروه گیاهان چوبی در مناطق معتدل است. در جدول 1نامهای مختلف بیدمشک آمده است.
نامهای بیدمشک
بیدمشک درختچهای است دو پایه زینتی و گاهی بهصورت درخت، کوچکتر از بیدهای معمولی با ارتفاع 8تا 10متر است، یعنی گلهای نرو ماده از هم جدا هستند و از نظر ظاهری نیز تفاوتهایی بین این دو وجود دارد. سنبلههای نر حدود 5/3سانتیمتر و سنبلههای ماده حدود10سانتیمتر طول دارند. همچنین برگها در گیاهان ماده کمی بزرگتر ازگیاهان نر هستند. از گلآذین نر بیدمشک برای تهیه عرق بیدمشک، اسانس، معطرکردن مواد غذایی و همچنین بهدلیل خواص درمانی آن در طب سنتی استفاده می شود.
خصوصیات گیاهشناسی بیدمشک
فنولوژی (زمان ظهور پدیده های حیاتی) بیدمشک
گلدهی بیدمشک بسته به شرایط اقلیمی منطقه از نیمه دوم اسفند شروعمیشود و تا فروردین ماه طول میکشد. زمان اوج گلدهی آن نیمه اول اردیبهشت است. زمان برگدهی آن نیز از هفته دوم فروردین شروع شده و با شروع فصل سرما در آبان خزان برگها شروع شده و تا پایان آذرماه خزان برگها کامل می شود.
پراکنش بیدمشک
بیدمشک بومی منطقه خاورمیانه است و برخلاف نام علمی آن (بید مصری) بسیاری از گیاهشناسان منشأ آن را ایران معرفی کردهاند. خاستگاه بیدمشک در جهان ایران، جنوب شرقی آناتولی، جنوب شرقی ماورای قفقاز، عراق، افغانستان و پاکستان است و در ایران در مناطق آذربایجان، شمال ایران (گرگان، مازندران وگیلان،) اصفهان، کرمان، شیراز و یزد میروید.
