آبیاری گلرنگ و آب مورد نیاز گلرنگ
گلرنگ گیاهی متحمل به خشکی به شمار میآید و دارای ریشههای طویل با توانایی بالا در جذب آب از پروفیلهای عمیقتر خاک است. این گیاه نسبت به سایر دانههای روغنی در مقابل خشکی تحمل بیشتری دارد به گونهای که امکان کشت دیم آن نیز به شرط بارش سالانه حداقل ٣٠٠میلیمتر وجود دارد.
کمبود آب میتواند اثر سویی بر عملکرد گلرنگ داشته باشد ولی این اثر به رقم، مرحله رشدی و مقاومت گیاه به خشکی بستگی دارد. کمبود آب در طول دوره رشد یعنی از مرحله ساقهدهی تا مرحله گلدهی، کاهش رشد و کاهش عملکرد دانه گیاه را در پی خواهد داشت. باید توجه داشت که این گیاه به آبیاری بیش از حد در اوائل رشد حساس است و باعث افزایش بیماری فیتوفترا میشود، در چنین مواردی استفاده از واریتههای مقاوم، آبیاری قطرهای( نواری) یا کشت بهصورت جوی و پشته (فارویی) و اجتناب از ایستابی آب در هوای گرم توصیه میشود. اگر گلرنگ در زمینی کشت شود که عمق خاک قابل نفوذ برای ریشه قوی و عمیق این گیاه، تا حدود زیادی وضع آب قابل استفاده خاک نیز برای گیاه در حد مطلوب فراهم شود، انجام یک یا دو بار آبیاری قبل از مرحله گلدهی برای حصول عملکرد دانه قابل قبول از نظر اقتصادی کافی است. براین اساس، برای دستیابی به پتانسیل واقعی عملکرد گلرنگ، مراحل آبیاری لازم قبل از مرحله گلدهی اگر کشت خشکه کاری شده باشد شامل خاکآب و ٥ تا 7 روز بعد پی آب (جهت سبز یکنواخت) است ولی در کشت هیرمکاری پس از جوانهزنی گلرنگ به مدت ٢٥تا ٣٠روز از آبیاری خودداری تا سیستم ریشهای گلرنگ به خوبی گسترده شود. سرد و گرم یک نوبت آبیاری برای سبز شدن (خاکآب) و یک آبیاری برای استقرار مطلوب گیاه (پی آب) لازم است.گلرنگ پس از سبز شدن و استقرار در مرحله روزت در برابر کمبود آب متحمل است و تنش خشکی ملایم در مراحل اولیه رشد (پس از استقرار گیاهچه) نه تنها باعث کاهش عملکرد دانه نمیشود، بلکه سبب رشد قویتر بوته از طریق نفوذ بیشتر و گستردهتر ریشه در خاک میشود. پس از مرحله استقرار گیاه، مرحله رشد رویشی اولیه تا زمان روزت ( ٨برگه شدن) گلرنگ است که به علت پایین بودن سطح تعرق و خنک بودن هوا، به آب بسیار کمی نیاز دارد. با توجه به وجود بارشهای جوی در این زمان در اکثر اقلیمهای سرد و معتدل سرد و گرم کشور نیاز به آبیاری در مرحله روزت اکثراً وجود ندارد. ولی با این حال در سالهای خشک و اقلیمهای بسیار خشک که ممکن است در طی این فصل بارندگی روی ندهد کمبود آب در دوره رویشی گیاه گلرنگ میتواند موجب کاهش رشد گیاه و افزایش طول دوره رشد گلرنگ شود. با این حال گلرنگ در مرحله رشد روزت به کمآبی متحمل است. مرحله رشد رویشی ثانویه شامل طویل شدن و ساقهها و شاخهبندی است، که در این مرحله نیاز آبی گلرنگ رو به افزایش بوده و از نظر تجمع عناصر غذایی ذخیره شده در بوتهها دارای اهمیت است. دور آبیاری در مناطق سرد و معتدل سرد بیشتر از مناطق گرم است و مقدار نیاز آبی نیز در مناطق گرم بیشتر است. مراحل بعدی یعنی مراحل تشکیل قوزه، گلدهی و پر شدن دانه در گیاه گلرنگ بیشترین نیاز آبی را دارند. نتایج تحقیقات انجام شده در خصوص مراحل حساس به تنش خشکی در گلرنگ نشان داده است که بحرانی ترین زمان در برخورد با تنش خشکی در گلرنگ طی دوره گلدهی از زمان پیدایش اولین آثار تشکیل گل تا اواسط مرحله پرشدن دانه است. در این دوران دمای بالا و آفتاب زیاد به همراه تنش خشکی، تاثیر مخربی بر عملکرد دانه گیاه گلرنگ میگذارد. در هر دو اقلیم سرد و گرم دور آبیاری در این مرحله کوتاهتر و مقدار آب آبیاری نسبت به همه مراحل بیشتراست. با این وجود رطوبت هوای زیاد و هوای بارانی به گردهافشانی آسیب میزند. تاثیر کمبود آب در شروع گلدهی در ارقام کشت شده در ایران مطالعه شده و همه ارقام در این مرحله به تنش کمبود آب حساس بودند. در مرحله پرشدن دانه و در نهایت رسیدگی محصول، دور آبیاری در هر دو اقلیم بیشتر و مقدار آب مصرفی نیز کاهش مییابد. مطابق نتایج تحقیقات اثر تنش خشکی در اواخر دوره رویش بر عملکرد دانه و روغن و اجزای آن در ژنوتیپهای پاییزه و بهاره گلرنگ کمتر مشاهده میشود و سبب تسریع در رسیدگی خواهد شد. گلرنگ به کمبودهای دورهای آب مقاوم است ولی برای تولید حداکثر، دورههای گلدهی و شروع تشکیل دانه به کم آبی بسیار حساس است. در شرایط کمبود شدید آب در بهار و لزوم اختصاص آب به زراعت های بهاره، میتوان، زمان آخرین آبیاری را در مرحله پایان گلدهی کامل انجام داد. با توجه به پایین بودن عملکرد گلرنگ در اراضی دیم سردسیر و کم باران و نقش موثر آبیاری تکمیلی در افزایش عملکرد این محصول، انجام حتی یک نوبت آبیاری تکمیلی در مرحله گلدهی توصیه می شود. درصورت بارندگیهای اندک در فصل بهار و امکان آبیاری تکمیلی، انجام آن در مرحله ساقهروی و شاخهدهی برای رشد مناسب بوتههای ارقام گلرنگ دیم توصیه میشود .از نظر استاندارد چهار گانه فائو و فنولوژی گلرنگ در ایران، دوره رشد اولیه ٣٠تا ٣٥روز، دوره توسعه ١٠٠تا١٢٠روز ، دوره میانی ٦٠تا ٧٠روز و دوره پایانی ٤٠تا ٤٥روز تعیین شده است.
نکات ضروری در آبیاری گلرنگ
-در شرایط کمبود آب گلرنگ محصول قابل قبول میدهد زیرا این گیاه به خشکی متحمل است. از آنجایی که گلرنگ به شرایط غرقابی حساس است و استقرار آب به مدت طولانی موجب ابتلای آن به بیماری فیتوفترا میشود، بنابراین آبیاری قطرهای (نواری تیپ) یا کشت جویچهای (فاروئی) به دلیل این که آب در تماس مستقیم با بوتهها نیست برای گلرنگ مناسب خواهد بود.
-در صورتیکه در طول دوره رشد و نمو گیاه، حدود ٢٠تا ٢٥میلی متر بارندگی صورت گرفت، میتوان از انجام آبیاری در آن مرحله خودداری کرد و این مقدار بارندگی را به عنوان یک نوبت آبیاری تلقی کرد.
-بهدلیل حساسیت به آبماندگی به ویژه در اراضی با قابلیت نفوذپذیری کم بهتر است، گلرنگ را به طور ردیفی بر روی پشته کشت کرد.
-نوع و روش آبیاری تأثیر زیادی در توسعه بیماری فیتوفترا در گلرنگ دارد، زیرا اگر آب بیشتر از شش ساعت در پای بوتهها بماند این بیماری موجب از بین رفتن گیاه خواهد شد. همچنین آبیاری در ساعات گرم روز بهخصوص در مناطق گرم سبب توسعه بیماری فیتوفترا میشود.
-گلرنگ در ایران به دو صورت پاییزه و بهاره کشت میشود برای افزایش بهرهوری و استفاده بیشتر از آب باران،کشت پاییزه بیشتر توصیه میشود.
-مقدار آب مصرفی در گلرنگ به تاریخ کشت و مصرف کودها بستگی دارد.
-افزایش مقدار آب نمیتواند کاهش عملکرد ناشی از تأخیر در کشت را جبران کند.
-بهطور معمول یکبار آبیاری سنگین قبل از کاشت، توصیه میشود.
-آبیاریهای بعد از استقرار تا شروع به ساقه رفتن را هنگامی انجام میدهند که ٧٠-٦٥درصد رطوبت قابل استفاده از عمق ٣٠-٢٠سانتیمتری خاکهای نیمه سبک تا نیمه سنگین مصرف شده باشد.
-آبیاری بیش از حد در طول دوره رشد، باعث افزایش دوره رشد و در نتیجه تأخیر در رسیدن و نارس شدن دانهها در هنگام برداشت میشود.
-زمان آخرین آبیاری در گلرنگ بسیار مهم است بهطوریکه اگر زودتر از معمول انجام گیرد، سبب دانهبندی نامناسب و پوک شدن دانهها میشود.
