تمشک raspberry و تشکیل گل و میوه تمشک
فیزیولوژی تشکیل گل و میوه تمشک
جوانههای جانبی شاخهها معمولاً تا هنگام توقف رشد طولی شاخهها که تا اواخر تابستان به طول میانجامد بدون تغییر باقی میمانند. تمایز گلها از شهریور ماه شروع گردیده تا ماه آذر ادامه مییابد. جوانههای گل در طی پاییز تا شروع دوره سرما به توسعه خود ادامه میدهند.
ارقام تمشک سیاه، جوانههای بارور در قسمت پایین شاخهها تشکیل میشوند. تمایز جوانهها از قسمت نزدیک نوک شاخه شروع شده و به طرف پایین توسعه مییابد. جوانههای بارور بعد از گذراندن دوره استراحت در سال دوم، گل حاصل میکنند. چنانچه ذکر گردید گلهای تمشک قرمز بر روی گلآذین گرزن و گلهای تمشک سیاه بر روی گلآذین خوشهای ساده حاصل می شوند و گاهی اوقات به صورت منفرد میباشند. گلآذینهای قسمت نزدیک به نوک شاخه زودتر از بقیه گلآذین ها شکوفه میدهند و به مرحله گردهافشانی میرسند. گلهای نزدیک به نوک گلآذین زودتر از بقیه گلها متمایز گردیده و هنگام شکوفهدهی زودتر از گلهای دیگر باز میشوند. برچههای پیرامون نهنج زودتر از برچههای داخلی و کمی قبل از آزاد شدن دانههای گرده آماده گردهافشانی میشوند. اکثر ارقام تمشک خود بارور بوده و توسط حشرات گردهافشانی میشوند. توالی تشکیل میوه نیز ابتدا در گلهای نوک گلآذین که در سمت بیرون قرار گرفتهاند انجام میگیرد و سپس گلهای سمت داخلی گلآذین میوه حاصل میکنند. تمشک اکثراً گلهای خود را در اواخر بهار باز میکند. شاخههای بارور سال جاری بعد از گذراندن دوره سرما در سال دوم محصول حاصل میکنند. برخی از ارقام تمشک در صورت مواجه شدن با دوره خشکی در طی تابستان جوانههای بارور خود را در قسمت پایین شاخه حاصل میکنند. اولین تمایز میکروسکوپی جوانههای گل هنگامی که ارتفاع شاخهها به 50 سانتی متر میرسد و شاخه حاوی 20-15 جوانه باشد مشاهده میگردد. شرایط رشد و تشکیل جوانههای گل در تمشک سیاه همانند تمشک قرمز میباشد. تمشک قرمز دارای شاخههای بارور ضعیف بوده و در یک مدت طولانی محصول حاصل میکند و این امر موجب طویل شدن دوره برداشت و تولید محصول بیشتر میگردد. اکثر میوههای تمشک در اواسط تابستان میرسند اما برخی از ارقام تمشک در تابستان گل داده و میوه آنها در پاییز میرسد و به تمشکهای پاییزه معرف میباشند.
میوههای تمشک سیاه تقریباً به شکل گرد بوده اما تمشک قرمز میوه های مخروطی شکل و معمولاً دانه کمتر حاصل میکنند.میوههای تمشک از نوع مجتمع بوده و حاوی 70 الی 100 برچه بر روی نهنج مشترک میباشند. هر برچه بعد از گردهافشانی و تلقیح، میوههای شفتک حاصل میکند که در داخل آن یک عدد دانه موجود میباشد. منحنی رشد و نمو میوه ها همانند میوههای شفت (هستهدار) از نوع سیگموئید مضاعف میباشد. دوره تقسیم سلولی قبل از تشکیل میوه به اتمام میرسد و مراحل طویل شدن سلولها و به وجود آمدن فضای بین سلولی در هنگام رشد و نمو میوه انجام میگیرد. تقسیم سلولی در طی 10 روز اول گلدهی بوده در مرحله دوم جنین رشد نموده و درونبر میوه طی 10 الی 20 روز سفت میشود. در مرحله سوم منحنی رشد میوه که 32-20 روز به طول میانجامد، افزایش حجم و طویل شدن سلولها انجام میگیرد. شفتکهای به وجود آمده به طور منفرد کنار هم قرار میگیرند. بر روی میوههای تمشک سیاه و برخی از تمشکهای دیگر لایه کوتیکول حاصل میگردد. در پایین هر شفتک میوه سلولهای ویژه وجود دارد که موجب تشکیل لایه سوایی(جداشونده) و ریزش میوه میشوند. میوههای تمشک از لحاظ الگوی تنفسی در هنگام رسیدن از نوع نافراز گرا بوده و اتیلن کمتر تولید میکنند.
اجزای تشکیل دهنده عملکرد میوه تمشک
عملکرد کلی هر بوته تمشک به تعداد میوههای تشکیل شده و اندازه میوهها بستگی دارد. اجزای عملکرد شامل تعداد میوه در هر شاخه جانبی، تعداد شاخههای جانبی بارور در هر شاخه اصلی، طول شاخه اصلی در هر ردیف و فاصله ردیفهای کشت میباشد. اندازه هر میوه به تعداد شفتکهای تشکیل شده بر روی نهنج و اندازه شفتکها بستگی دارد. تعداد میوه در هر شاخه جانبی به رقم تمشک بستگی داشته و شاخههای جانبی تشکیل شده در قسمت نزدیک به نوک شاخه اصلی کوتاهتر بوده و میوه کمتر حاصل میشود. بنابراین میتوان هنگام هرس زمستانه، شاخههای جانبی نزدیک نوک شاخه را حذف نمود. شاخههای جانبی که در قسمت پایین شاخه اصلی قرار دارند حاوی گره بیشتر بوده و این امر موجب تولید میوه بیشتر می گردد. اما برخی شرایط اقلیمی نامساعد میتواند موجب کاهش محصول این این نوع شاخهها گردد. شاخههای قطور یکساله انشعابات فراوان تولید میکنند. تعداد میوههای شاخههای جانبی میتوانند در اثر هرس شدید شاخههای اصلی افزایش یابد. در ضمن باروری شاخههای جانبی میتواند در اثر حذف شاخههای اضافه که در طی فصل رشد حاصل میشوند افزایش یابد. اگر تعداد جوانههای باقی مانده بعد از هرس در هر شاخه اصلی بیشتر باشد، تعداد جوانههای بیدار شده در بهار برای تشکیل شاخههای جانبی کاهش می یابد. تعداد شاخههای اصلی هر بوته به رقم تمشک، سن بوته، قدرت رشد، روش هرس و تدابیر زراعی بستگی دارد. بوتههای یکساله شاخههای کمتر و قطور با شاخههای جانبی کمتر حاصل میکنند. و در سال دوم شاخههای بیشتر با قطر کمتر و انشعابات جانبی کمتر تشکیل میگردد. از سال سوم به بعد شاخههایی با قطر متوسط و با انشعابات کم حاصل میشود. بوتههای قوی، شاخههای بیشتر و قوی تولید میکنند و این نوع شاخهها هنگام هرس برای تشکیل شاخههای یکساله جدید نگهداری میشوند. بوتههای تمشک توانایی قابل توجه در ایجاد موازنه رشد(تعادل رشد) برای تغییر هر یک از اجزای تشکیل دهنده عملکرد دارند. حذف برخی از شاخههای بارور در هنگام هرس موجب تشکیل میوههای طویل در شاخههای باقی مانده میگردد. این امر باعث تامین قسمتی از محصول کاهش یافته در اثر هرس اضافه شاخهها میشود. نتاج تحقیقات نشان میدهد که اگر 50 درصد جوانههای هر شاخه اصلی حذف گردد، میزان محصول در هر بوته فقط 30 درصد کاهش مییابد. زیرا میزان باروری جوانههای باقی مانده افزایش مییابد. در ضمن هرس شدید، باردهی شاخههای جانبی باقی مانده را افزایش میدهد. فاصله کمتر بین بوتهها و یا ردیفهای کشت موجب افزایش عملکرد در واحد سطح میگردد. اما تعداد شاخههای اصلی در هر بوته افزایش نمییابد. در صورت افزایش فاصله کاشت بوتهها، هر شاخه اصلی به طور مستقل محصول بیشتر تولید میکند.
