برداشت گلرنگ
برداشت دانه گلرنگ
زمان و تاریخ رسیدگی گیاه گلرنگ
زمان رسیدگی گیاه گلرنگ در مناطق مختلف کشور متفاوت است. زمان رسیدگی گیاه گلرنگ از اواخر اردیبهشت در اقلیم بسیار گرم بلوچستان، (اواسط خرداد در اقلیم گرم )سیستان،( اواخر خرداد در اقلیم معتدل گرم داراب فارس(اواخر تیر تا اوایل مرداد در اقلیم معتدل سرد )استان تهران و البرز( و اواسط تا اواخر مرداد در اقلیم سرد) استان آذربایجان شرقی متغیر است.
محصول گلرنگ به آسانی با کمباین غلات قابل برداشت است و احتیاج به تغییرات زیادی در اندازهها و فواصل کوبنده و ضد کوبنده و الکهای کمباین ندارد، اما سرعت آن به اندازه سرعت برداشت گندم و جو نیست. در این روش برداشت، سرعت سیلندر کوبنده ٨متر بر ثانیه، قطر سوراخهای ضد کوبنده ٩میلیمتر و فاصله کوبنده و ضد کوبنده ١٥میلیمتر است. مناسبترین سرعت فن بوجاری، ٢٦متر بر ثانیه، طول کورس الکها ٢٦-٢٨میلیمتر و زاویه الکها 5/1-5/2درجه است. برای به حداقل رساندن خسارات ناشی از برداشت مکانیزه باید تنظیمهای لازم در سرعت استوانه، چرخ دندهها و همچنین لرزاننده به دقت انجام شود، زیرا ترک و شکستگی دانه موجب از بین رفتن قوه نامیه و پایین آمدن کیفیت روغن میشود. در گلرنگ برخلاف سایر گیاهان روغنی مشکل ریزش وجود ندارد و تنها در صورت عدم تنظیم صحیح کمباین ممکن است تعدادی از قوزهها بر اثر ضربه پرههای خوراک دهنده کمباین بهخصوص زمانی که برداشت خیلی به تأخیر افتاده که موجب باز شدن قوزهها شود دچار ریزش شود. تعیین زمان دقیق برداشت گلرنگ به نوع رقم و عوامل محیطی نظیر میزان رطوبت نسبی و دمای هوا بستگی دارد. معمولاً زمان برداشت موقعی است که دانههای گلرنگ رطوبتی حدود ٨تا ١٠درصد داشته باشند به طوریکه اگر قوزهها را در دست فشار دهیم بذرها به آسانی از آنها جدا شوند. وجود علفهای هرز درمیان گیاهان رسیده، که معمولاً به دلیل آبیاری بیش از حد در مراحل پایانی رشد گیاه صورت میپذیرد، برداشت با کمباین را مشکل میسازد.
برداشت گل گلرنگ
برداشت گلچههای ارقام بدون خار و گل قرمز گلرنگ به عنوان یک منبع درآمد مهم مورد توجه کشاورزان قرار دارد. معمولاً ارقام پر محصول دارای عملکرد گل بیشتری هستند. بهترین زمان برداشت گلچههای گلرنگ از طریق دستی، سه روز پس از شروع گلدهی قوزه و تکرار آن تا پایان گلدهی است. برداشت گلچه تأثیر منفی بر عملکرد دانه ندارد که دلیل آن را میتوان در افزایش اندازه بذر، گرده افشانی عمده گلچههای موثر، تا سه روز پس از شروع گلدهی قوزه و گرده افشانی قبل از خروج کامل از قوزه دنبال کرد. در بین ارقام گلرنگ، گلدشت، گلمهر، فرامان و صفه به ترتیب بالاترین کیفیت رنگ را در بین گلچهها دارا میباشند. برای حفظ رنگ و کیفیت رنگدانهها در گلرنگ، گلچههای برداشت شده باید در سایه خشک شوند. میزان عملکرد گل برداشت شده از مزارع گلرنگ بسته به رقم متغیر بوده و از ١٠٠تا ٢٠٠کیلوگرم در هکتار است. برداشت گلچههای گلرنگ در اکثر مناطق کشور بهصورت سنتی و دستی انجام میشود که این روش برداشت دارای مشکلات زیادی است و هزینههای تولید را افزایش میدهد. از طرفی با توجه به تماس دست کارگران با گلبرگ، محصول از نظر بهداشتی، در معرض آلودگی قرار دارد. بنابراین انتخاب روش مکانیزه مناسب برای برداشت گلچهها، میتواند گامی مؤثر در جهت توسعه کشت این محصول باشد. براین اساس در داخل کشور، دستگاه مکنده برداشت گلبرگ از گیاه گلرنگ طراحی و ساخته شد. این دستگاه، از یک موتور، فن مکنده، مخزن خرطومی و مخروط ورودی تشکیل شده است. دستگاه بهوسیله نیروی مکش کار میکند و هیچگونه صدمهای به دانه وارد نمیشود. ظرفیت برداشت دستی، ٣٥٠گرم در روز( ٦ساعت کاری) بوده است که توسط این ماشین به 3/2کیلوگرم درروز افزایش یافته است . همچنین در دستگاه برداشت گلبرگ که توسط موسسه ناری هند .عمل برش گلچهها،بهصورت دستی، با حرکت رفت و برگشتی لوله ورودی مواد انجام میشود. بررسی اولیه نشان داده است که در گلبرگهای تر، عملیات برداشت با این دستگاه، مؤثر واقع نمیشود و تعداد زیادی از آنها، بهصورت بریده نشده روی نهنج باقی میمانند. لذا مکانیزم برشی مناسبی بهمنظور بهبود عملکرد دستگاه مزبور، طراحی و ساخته شد. در این روش ظرفیت مزرعه ای 5/1برابر روش دستی و هزینه برداشت 7/0روش دستی است. اخیراً دستگاه برداشت قابل حمل گلچه گلرنگ که به طور همزمان دارای تیغه برش و موتور مکش است برای برداشت حداکثری گلچههای گلرنگ ساخته و معرفی شده است. این دستگاه دارای لوله خرطومی، جعبه نگهدارنده موتور و کیسه، موتور برق، شاسی به منظور حرکت در میان بوتهها است. نتایج نشان داده است که سرعت برداشت به کمک این دستگاه حداقل دو برابر برداشت دستی و میزان ریزش گلبرگها نیز هنگام برداشت با ماشین کمتر از برداشت دستی است و استفاده از این دستگاه برای برداشت، از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه است.
