زوفا و کاشت، داشت و برداشت زوفا

گیاه شناسی زوفا

زوفا گیاهی دارویی و چندساله است که به تیره نعناع متعلق است. سرشاخه های گل دار، برگ و بذر بخش‌های قابل استفاده زوفا هستند.

نام علمی زوفا

L. Hyssopus  officinalis

مشخصات ریشه زوفا

زوفا دارای ریشه مستقیم با انشعاب‌های فراوان است.

مشخصات ساقه زوفا

- ساقه در زوفا چهارگوش و مستقیم است.

- ارتفاع ساقه آن بین 50 تا 70 سانتی‌متر است.

مشخصات برگ زوفا

-طول برگ‌های زوفا 2 تا 4 سانتی‌متر است.

-عرض برگ‌های زوفا 5/0 تا 1 سانتی‌متراست.

- برگ‌های زوفا در طول ساقه به‌صورت متقابل به شکل صلیب قرار می‌گیرند.

-هر دو طرف پهنک پوشیده از حفره‌های محتوای اسانس است.

نشا زوفا
5,000 تومان

مشخصات گل زوفا

گل‌های زوفا در قسمت فوقانی ساقه‌هایی به طول 4 تا 5 سانتی‌متر به‌صورت چرخه‌هایی مجتمع در چهار رنگ سفید، صورتی، آبی و مخلوط تشکیل می‌شوند که هر چرخه مرکب از 7 تا 9 گل است.

مشخصات میوه زوفا

میوه زوفا فندقه چهار قسمتی و رنگ آن سیاه یا قهوه‌ای تیره است.

نکته: رشد اولیه گیاه زوفا کند است و در سال اول رویش، گل‌ها در اواخر خرداد و اوایل تیر ظاهر می‌شوند.

مصارف زوفا

گیاه زوفا دارای مصارف زیر است:

-  زوفا کمی تلخ مزه است، ولی به عنوان طعم دهنده مواد غذایی و همچنین در تهیه سس استفاده می شود.

- اسانس زوفا در صنایع کنسروسازی، نوشابه سازی و همچنین در صنایع آرایشی و بهداشتی کاربرد فراوانی دارد.  - به علت نوش فراوانی که در گل‌های زوفا به وجود می آید، در ردیف گیاهان مولد عسل قرار دارد. عسل حاصل از زوفا از کیفیت بسیار مطلوبی برخوردار است.

خواص دارویی زوفا

از دم کرده اندام رویشی زوفا برای درمان بیماری‌های مربوط به دستگاه تنفس مانند: سرفه، سیاه سرفه، برونشیت و آسم استفاده می‌شود. مواد مؤثره زوفا سبب افزایش فشار خون، هضم غذا و همچنین کاهش تورم می شوند. اسانس زوفا خاصیت ضدقارچی و ضدباکتریایی دارد. مقدار اسانس در پیکر رویشی زوفا بین  3/0تا  1درصد متفاوت است. مهم ترین ترکیبات اسانس را پینوکامفن ( 50درصد) تشکیل می دهد. از دیگر ترکیبات مهم اسانس می توان از آلفا و بتاپینن، کامفن و سزکویی ترپن نام برد. اندام رویشی زوفا همچنین حاوی فلاونوئید، تانن ( 5تا  8درصد) ، مواد تلخ ( 3تا  ۶درصد) و مواد دیگری مانند دیوزمین، هیسوپین و ترکیبات موسیلاژی است.

نیازهای اکولوژیکی زوفا

زوفا به خاک خاصی نیاز ندارد و تقریباً در هر نوع خاکی، حتی خاک های شنی و تهی از مواد غذایی، رشد می کند. برای کشت زوفا می توان از مناطق بیابانی و زمین های بایری استفاده کرد که دارای آب محدود هستند. زوفا به خشکی بسیار مقاوم است و مناسب شرایط کم آبی است. در آغاز رویش و پس از برداشت اول به آب کافی نیاز دارد و در سایر برداشت ها به راحتی به خشکی مقاوم است. زوفا بیش تر در مناطق بیابانی و در سطوح وسیعی رشد می کند که مملو از خاک هایی با بافت متوسط حاوی ترکیبات کلسیم هستندPH. مناسب خاک برای زوفا بین  5تا  5/7 است. دور آبیاری زوفا  15تا  20روز در تابستان است.

آفات و بیماری ها و علف های هرز

قبل از کاشت یا پس از کاشت و قبل از رویش بذر می‌توان از علف کش مرکازین به مقدار  3تا  4کیلوگرم در هکتار به صورت محلول پاشی استفاده کرد. این علف کش پس از دو ماه اکثر علف های هرز را از بین می برد. چنانچه فصل بهار هوا گرم و کم باران باشد، کاربرد علف کش مرکازین مناسب نیست و تأثیر منفی بر زوفا دارد. در این صورت قبل از رویش گیاهان می‌توان از علف‌کش یک درصد گلون یا گراماکسون به صورت محلول پاشی علیه علف های هرز استفاده کرد. در سال اول رویش گیاه می‌توان از یکی از علف کش های ذکرشده در جدول  1 استفاده کرد. گیاهان مقاوم به علف کش ها را می‌توان با استفاده از کولتیواتور زدن بین ردیف ها نابود کرد که این کار سبب تسریع رشد و نمو زوفا نیز می‌شود.

جدول  -1 علف کش های مورد استفاده برای گیاه زوفا

سفیدک پودری یکی از بیماری‌های قارچی است که خسارات سنگینی به محصول وارد می‌کند. از نشانه های این بیماری سفید شدن سطح برگ هاست که با استفاده از قارچ کش ها در ابتدای رشد گیاه و با وجود علائم بیماری به راحتی کنترل می‌شود. برخی آفت ها مانند تریپس ممکن است صدمه سنگینی به گیاه وارد آورند. این آفات

سبب چروکیده شدن برگ ها و کاهش محصول می شوند. برای مبارزه با آن ها قبل از گلدهی می توان از آفت‌کش‌های شیمیایی استفاده کرد. که مواد مؤثره آن ها را دیکلروس  1درصد، دی متوآت  1درصد یا موینفوس  1/0الی  2درصد تشکیل می دهند.

برداشت زوفا

اگر هدف از کاشت زوفا استفاده از اندام رویشی زوفا برای ادویه باشد، در اوایل گل دهی باید برداشت شود. اگر به منظور استخراج اسانس کشت شده باشد، گیاهان را در مرحله گل دهی کامل باید برداشت کرد. برداشت باید از قسمت های علفی و بالای قسمت چوبی گیاه و صبح زود صورت گیرد و اندام رویشی را برای خشک کردن به خشک‌کن های الکتریکی با درجه حرارت  30 تا  35درجه سلسیوس منتقل کرد. فرایند خشک کردن در هوای آزاد و سایه خشک به مدت  ۶روز طول می کشد و تا  18ماه قابل نگهداری است. عملکرد پیکره و گیاه خشک زوفا در جدول  2 بیان شده است.

جدول  -2 عملکرد پیکره و گیاه خشک زوفا

نکته: از هر هکتار زوفای کشت شده 8 تا 15 کیلوگرم اسانس استحصال می‌شود. در مزرعه مرکز تحقیقات عملکرد سرشاخه خشک گیاه در سال چهارم 4 تن در هکتار بوده است. برای جمع آوری بذر زوفا در اواخر تابستان و اوایل پاییز هنگامی که بیش از  70 تا80 درصد بذرها رسیدند، زوفا را با پیکره رویشی برداشت می کنند، سپس با دستگاه بوجاری بذر را جداسازی می کنند و در محل خشک و خنک نگهداری می کنند. عملکرد بذر بین  3/0تا  6/0تن در هکتار است.