کاشت قدومه، کشت قدومه و زراعت قدومه
جوانهزنی قدومه
قدومه گیاهی کم نیاز نسبت به آب بوده و در طیف وسیعی از شرایط آب وهوایی قادر به رشد و جوانهزنی است. مطالعات نشان داده که وجود تنش در شرایط محیطی میتواند منجر به کاهش درصد جوانهزنی و سبز شدن دانههای قدومه شود. در بررسی تاثیر تنش خشکی و شوری بر خصوصیات جوانهزنی بذر گونهای قدومه (Alyssum homalocarpum ) مشاهده شده است که با افزایش سطوح شوری و خشکی، درصد جوانه زنی، سرعت جوانه زنی، طول ساقهچه،و طول ریشهچه و وزن خشک ریشهچه و ساقهچه کاهش مییابد.
در مطالعهای دیگر، با تاکید بر اثر تنش شوری بر جوانهزنی و رشد اولیه گیاهچه نوعی قدومه (Alyssum bracteatum) مشاهده شد که با افزایش شدت شوری، شاخص جوانهزنی، درصد جوانهزنی، طول ساقهچه و طول ریشهچه و وزن خشک گیاهچه کاهش معناداری نشان دادند. نکته جالب توجه آنکه برخی از محققان، وجود قابلیت جذب آب لایه موسیلاژ موجود در اطراف بذر قدومه را همچون مکانیسمی برای مقاومت به خشکی میخوانند و تولید موسیلاژ در سطح پوسته بذر را یکی از جنبههای سازگاری قدومه با شرایط بیابانی میدانند؛ بهطوریکه موسیلاژ اطراف بذر با جذب آب موجود در خاک، دانه را به آرامی در اختیار جوانه گیاه قرار میدهد و به این ترتیب، افزون بر ایجاد شرایط مناسب جوانهزنی، در شرایط دیم نیز سبب تخفیف یافتن شدت تنش خشکی در حدفاصل دو بارندگی میشود. قدومه برگهدار (Alyssum minus ) گیاهی چندساله است که بذرهایش مقادیر بالایی از موسیلاژ تولید میکند. در مطالعهای نشان داده شده است که موسیلاژ قدومه برگهدار نقش مهمی در پراکنش بذر، چسبندگی بذر به ذرات خاک و هیدراسیون بذر ازطریق افزایش سطح تماس با ذرات خاک دارد و میتواند همچون مخزن آب برای جوانهزنی، به ویژه برای دانههای تحت تنش آبی باشد.
بستر کشت قدومه
ازآنجا که بذرهای قدومه بسیار کوچک هستند، کیفیت بستر کشت در جوانهزنی و استقرار بذرها اهمیت بسیاری دارد. اندازه کلوخههای خاک در زمان کشت، نباید از یک گردو بزرگتر باشند. بدین منظور لازم است که در شرایط خوبی از رطوبت خاک، زمین را شخم و دیسک زد تا از تشکیل کلوخه در سطح خاک جلوگیری شود. باتوجه به مطالعات انجام شده، نگارنده بر رویشگاههای قدومه و بازدیدهای عرصهای از مناطق مختلف کشور، مشاهده شد که قدومه بیشتر در مناطق کوهستانی یا دشتهایی با خاک سبک و بافت شنی رویش دارد. شرایط ماندابی در سطح خاک که بیشتر در خاکهای رسی رخ میدهد، ازعوامل موثر در خشک شدن گیاهچههای سبزشده است.
نحوه کاشت قدومه
این گونه را به دو روش بذری و نشا میتوان کشت کرد ولی روش نشا، به سبب هزینههای سنگین کارگری چندان توصیه نمیشود و فقط در مواردی که جنبه تحقیقاتی داشته باشد یا در سطوح بسیار کوچک توصیه میشود. تراکم کاشت قدومه بنا به شرایط آب و هوایی، طول فصل رشد، اندازه نهایی بوته، حاصلخیزی خاک و دسترسی به آب آبیاری بین 30 تا 60 بوته در مترمربع ( 300000 تا 600000 بوته در هکتار) متغییر است. هرچه شرایط محیطی مساعدتر باشد میتوان گیاه را با تراکم بیشتری کشت کرد. میزان بذر لازم برای کاشت هر هکتار از زمین، به درصد جوانهزنی بذرها، کیفیت بستر کاشت، میزان و دسترسی به آب برای آبیاری بستگی زیادی دارد. بر اساس تجربیات به دست آمده نگارنده، چنانچه به روش اصولی و درست کشت شود، بین 3 تا 5 کیلوگرم بذر در هکتار کفایت میکند. با وجود این، در منبعی، مقدار بذر لازم برای کشت در هر هکتار، 5 تا 7 کیلوگرم بذر بیان شده است. بنا بر شرایط نامساعد خاکی، اقلیمی و قوه نامیه بذر، بذرپاشی تا دو یا سه برابر بیش از حد نرمال توصیه میشود. در روش کاشت با نشا، بیشتر 1 تا 2 کیلو بذر برای کاشت در یک هکتار زمین نیاز است. در کشت بذری قدومه میتوان به دو روش دستی(سنتی) و مکانیزه کشت کرد. در روش سنتی، کارگر حرفهای بذر گیاه را با دست میپاشد. در شرایط کاشت با دست، باید بذر در سطح مزرعه یکنواخت توزیع شود، به طوریکه میانگین فواصل بین بوتهها یکنواخت و بین 10تا 15 سانتیمتر باشد. در روش مکانیزه، با استفاده از ریزکار پنوماتیک کشت میشود. در کاشت با ردیفکار، فواصل بین ردیفها 20 تا 30 سانتیمترو فواصل بوتهها روی ردیف، بین 5 تا 10 سانتیمتر مناسب است. بهترین تاریخ کاشت قدومه در مناطق معتدله در اواخر زمستان به صورت کشت انتظاری است. در کشت انتظاری، بذرهای گیاه در شرایط دمایی هوایی نامساعد برای جوانهزنی کشت میشود و بذر درون خاک قرار میگیرد (در این شرایط، باید قدومه را بلافاصله آبیاری سبک کرد) به محض آغاز بهار و افزایش دمای خاک، بذر جوانه میزند، سبز میشود و به تدریج سر از خاک بیرون میآورد. در مناطق سرد با زمستانهای بسیار سرد، قدومه را میتوان در اوایل بهار کاشت. کشت دیرهنگام قدومه در مناطق با گرمای شدید در اواخر بهار، سبب میشود تا گیاه در مرحله رویشی و تا پیش از به بذر رفتن، ناگهان خشک شود که این پدیده را به اصطلاح سبزخشک شدن میگویند. ازآنجا که قدومه جزو گونههای کوتاهزی یا کمزی (Ephemeral ) است (گونههای کمزی گونههایی هستند که طول دوره رشد آنها کوتاه است). درجه حرارتهای بالای هوا یا وقوع شرایط تنش خشکی موجب تسریع در روند بذردهی و رسیدگی محصول میشود که این سرعت بخشی در شرایط زراعی، میتواند منجر به افت شدید عملکرد شود. ازاینرو برای دستیابی به بیشترین طول دوره رشد و عملکرد، توصیه میشود که قدومه را در اولین فرصت ممکن در شرایط کشت بهاره، کاشت و مستقر کرد. بر اساس تجربیات چندین ساله در استان اصفهان که امکان وقوع درجه حرارتهای بالا از نیمههای بهار وجود دارد، کشت قدومه پیش از آغاز درجه حرارتهای مناسب برای جوانه زنی در خاک، در اوایل بهمن ماه بهترین نتیجه را میدهد. در مناطق گرمسیری همچون خورو بیابانک با ارتفاع 900 تا 1200 متر از سطح دریا، بهترین تاریخ کاشت همزمان با کشت گندم در بازه زمانی مهر و آبان بیان شده است. در این شرایط، گیاه در اسفندماه برداشت میشود. دیگر تاریخ کاشت در این مناطق آذرماه بیان شده است که زمان برداشت محصول آن در اوایل فروردین ماه خواهد بود.
کشت دیم قدومه
کشت دیم قدومه در مناطق نیمه استپی با بارندگی سالیانه بیش از 250 میلیمتر در سال امکانپذیر است. میزان بارندگی لازم برای طی سیکل رویشی قدومه در شرایط دیم، در حدود 150 میلیمتر با توزیع یکنواخت است. با وجود این، حتی در شرایط کشت دیم نیز آبیاری نخستین پس از کشت گیاه الزامی است. تراکم کاشت قدومه در شرایط دیم بسیار کمتر از شرایط آبی بوده و حدود 4 تا 8 بوته در متر مربع ( 40000 تا 80000بوته در هکتار) متغیر است. در این شرایط، میانگین فواصل بین بوتهها 35 تا 50 سانتیمتر است. میزان بذر لازم برای کاشت هر هکتار از زمین در شرایط دیم کمتر از مقدار دانه لازم برای کشت آبی است. دراین خصوص، نتیجه میشود که اگرچه تراکم لازم برای کشت دیم بسیار کمتر است ولی باید در نظر داشت که درصد جوانهزنی و استقرار در شرایط دیم نسبت به کشت آبی به شدت کاهش مییابد؛ بنابراین در شرایط دیم، برای کشت هر هکتار زمین بین 1تا 2 کیلو گرم بذر در شرایط نرمال و 2 تا 3 کیلوگرم در شرایط نامساعد کفایت میکند. اگرچه این احتمال میرود که کشت به صورت نشا در شرایط دیم نسبت به کشت بذر موفقتر باشد ولی این نکته در کنار مسایل اقتصادی آن، نیازمند بررسیهای دقیقتر است. بهترین زمان کاشت در شرایط دیم، در پاییزو تا پیش از آغاز سرمای زمستانه است. در این شرایط، بذرها ضمن استقرار مناسب و تماس کامل با خاک اطراف خود، به محض مهیا شدن شرایط دمایی در بهار، با استفاده از رطوبتهای موجود در خاک جوانه زده و از این طریق، میتوانند از بارندگیهای بهاره برای رشد و تکمیل بذردهی خود به خوبی استفاده کنند. دادن کود در شرایط دیم به هیچ عنوان توصیه نمیشود زیرا موجب تحریک رشد رویشی گیاه میشود و گیاهان پیش از آنکه بتوانند سیکل تولید و رسیدگی بذر را تکمیل کنند، در مواجهه با دوره خشکی، خشک میشوند و یا بذرهای ریز با عملکرد کم تولید میکنند. بنا بر میزان بارندگیهای منطقه، عملکرد بذر برداشتی در شرایط دیم، حدود یک پنجم کشت آبی و درحدود 100تا 300 کیلوگرم در هکتار است.
