کاشت بادرنجبویه و تکثیر و ازدیاد بادرنجبویه
تکثیر رویشی بادرنجبویه
تکثیر رویشی از طریق تقسیم بوته انجام می گیرد. گیاهان دو تا سه ساله را باید از خاک خارج کرد. پس از تمیز کردن ریشه از علف های هرز و جدا کردن قسمت های پوسیده و آلوده برحسب اندازه پایه مادری آن را به سه تا چهار قطعه تقسیم می کنند.
هر بوته باید شامل ریشه، ساقه و چند برگ باشد. از آن جا که تکثیر رویشی کار و هزینه زیادی را تحمیل می کند. لذا از این روش تکثیر در شرایط خاص استفاده می شود.
تکثیر بادرنجبویه به روش قلمه
در تکثیر گیاه چند ساله بادرنجبویه به روش قلمه، می توان قلمه هایی به اندازه 20-15 سانتی متر و قطر یک خودکار تهیه و در بستر مناسب ( ماسه یا پرلیت) قرار داده تا ریشه دار شوند. قلمه ها باید در پایان فصل رشد تهیه شده و در گلخانه گرم قرار داده شوند.
کاشت بادرنجبویه
بادرنجبویه به صورت کرتی و یا جوی پشته کاشته می شود. پس از انتقال نشاء و کاشت بادرنجبویه، فاصله زمانی بین کاشت و آبیاری باید کوتاه باشد، زیرا گیاه به خشکی حساس است . فاصله کاشت 40 × 40 سانتی متر ( آرایش کاشت مربع) برای این گیاه مناسب است. در این حالت کاشت، گیاهان مجاور فاصله مساوی دارند و برای نور، آب و فضا کمتر رقابت صورت می گیرد. در کشت ردیفی حداقل فاصله بین ردیف ها 50 سانتی متر (برای تردد کشاورز) و فاصله روی آن ها 30 سانتی متر در نظر گرفته می شود. در صورت آلودگی شدید کل کشت زار به انگل سس، به ناچار می توان از علف کش گراماکسون یا پاراگوات برای سمپاشی استفاده کرد.
زمین مناسب کاشت بادرنجبویه
زمین مورد نظر برای کشت گیاه بادرنجبویه باید حاصل خیز، با خاک نسبتاً مرطوب، نفوذپذیر و در محلی آفتاب گیر قرار داشته باشد. سرمای زیاد و رطوبت مداوم، برای رشد گیاه مناسب نیست، جنس زمین زراعتی در پرورش گیاه مداخله کلی ندارد ولی درهر حال زمین های آبرفتی و قابل نفوذ بیشتر مورد توجه گیاه است.
زمین زراعتی بادرنجبویه باید قبلاً در پاییز به عمق 20 تا 50 سانتی مترشخم زده شود و بعداً نیز یک شخم دیگر در زمستان موقع کود دادن، به منظور وارد کردن کود در زیر خاک انجام گیرد.
تکثیر بادرنجبویه از طریق دانه و بذر
تکثیر بادرنجبویه از طریق دانه به این صورت می باشد که ابتدا، بذر آن را در اواخر بهمن تا اوایل فروردین در گلخانه یا مخزن گرم یا در قطعه زمین مساعدی می کارند. پس از آن که دانه ها جوانه زدند آن ها را در زمین اصلی که قبلاً آماده نموده اند، با رعایت فواصلی مشخص (درکرت های 30× 50 سانتی متری) نشاء می کنند.
در موقع انتقال قطعات ریشه دار گیاه و یا گیاهان جوان، زمین زرا عتی را باید به قطعاتی به عرض 51 تا 751 متر تقسیم کرده و مقداری نیترات دو سود بدان اضافه نمود. در طریقه تکثیر قطعات ریشه دار، آن ها را در پاییز و یا فروردین ماه امتداد خطوطی با فواصل معین به نحوی می کارند که هر پایه از دیگری حداقل 5. متر از هر طرف فاصله داشته باشد. بازدهی هر هکتار زمین زراعتی حدود 4 تا 60 تن برگ می باشد که پس از محصول برداری، آن ها را در مجاورت هوا یا در دستگاه های مخصوص، تحت اثر گرمایی بین 20 تا 35 درجه خشک می نمایند. پس از خشک کردن گیاه را در عدل های کنفی 50 کیلوگرمی بسته بندی و وارد بازار تجارت می کنند.
برداشت محصول بادرنجبویه
از سال اول پس از رشد رویشی گیاه بادرنجبویه، می توان اقدام به برداشت اندام هوایی (برگ و ساقه) کرد. در سال اول یک بار ولی از سال دوم به بعد دو یا حتی سه مرتبه پیکر رویشی بادرنجبویه را می توان برداشت کرد. زمان منا سب اولین برداشت، مرحله گلدهی (اواخر تیر) است. دومین برداشت معمولاً اواسط شهریور انجام گیرد. چنانچه شرایط اقلیمی مناسب باشد اواخر مهر ماه نیز می توان
سومین برداشت را انجام داد. پیکر رویشی گیاهان از فاصله چهار تا پنج سانتی متری از سطح زمین برداشت می شوند. پیکر رویشی را هنگامی باید برداشت کرد که قطرات شبنم موجود بر سطح گیاهان بر اثر تابش آفتاب خشک شده باشند.
به منظور افزایش کیفیت مواد مؤثره، فقط برگ های این گیاه باید برداشت شوند. برگ ها پس از برداشت به سرعت سیاه یا قهوه ای رنگ می شوند. از این رو پس از برداشت، بلافاصله آن ها را باید خشک کرد. درجه حرارت مناسب برای خشک کردن پیکر رویشی این گیاه 45 تا 50 درجه سانتی گراد است. برای افزایش کیفیت مواد مؤثره توصیه می شود از خشک کن های الکتریکی برای خشک کردن این گیاه استفاده شود. عملکرد پیکر رویشی تازه 10 تا 20 تن در هکتار است که پس از خشک شدن 2 تا 4 تن پیکر رویشی خشک حاصل می شود. عملکرد برگ خشک 7. تا 1 تن در هکتار می باشد.
بهترین زمان برداشت، شروع گل دهی و پیش از باز شدن گل هاست و به طور معمول از هر هکتار حدود 10 تا 12 تن محصول تر در هر چین به دست می آید. در صورت مناسب بودن شرایط محیطی، طی هر فصل رشد می توان 2 تا 3 چین محصول برداشت کرد. بهتر است گیاه از 4 تا 5 سانتی متری سطح خاک بریده شود. برای برداشت از داس و یا موور (یونجه چین) استفاده می شود. اگر هدف برداشت بذر باشد، باید حداقل 30 درصد غلاف های گیاه رسیده باشند. در این صورت 150 تا 300 کیلو گرم بذر در هر هکتار به دست می آید.
تأخیر در برداشت موجب ریزش بذر می شود. بذر بادرنجبویه جزء گران قیمت ترین بذر گیاهان دارویی است. اندام هوایی برداشت شده باید در لایه های نازک پهن شده و بی درنگ خشک شوند؛ زیرا در صورت تأخیر، به علت انجام سریع واکنش شیمیایی برگ ها به سرعت سیاه شده و در ضمن تغییر مواد مؤثر، از بازار پسندی گیاه به شدت کاسته می شود. در بیشتر نقاط ایران به علت خشکی هوا، در زمان برداشت، دمای سایه برای خشکاندن محصول تولیدی مناسب است.
زمان جمع آوری بادرنجبویه
برداشت محصول از سال دوم شروع می شود؛ زیرا در سال اول محصول کافی از بادرنجبویه به دست نمی آید. لذا برداشت اول از اواخر فروردین تا اوایل خرداد و برداشت دوم از اواخر تیر تا اوایل مرداد می باشد. این عمل باید صبح ها از ساعت 9 انجام گیرد تا شبنم برگ ها از بین رفته باشد؛ زیرا در غیر این صورت برگ ها تیره و غیر قابل استفاده خواهند شد.
