تأمین عناصر غذایی به مقدار بهینه، یکی از عوامل مهم در افزایش عملکرد کمی وکیفی این دانه روغنی باارزش است. بهترین عملیات مدیریتی کودها برای گلرنگ را میتوان در چهاراصل زیر بیان کرد:
1- تعیین مقدار موردنیاز عنصر یا عناصر غذایی
2- تعیین منبع مناسب عنصرغذایی
3- تعیین زمان مناسب مصرف
4- روش مناسب مصرف
گلرنگ گیاهی متحمل به خشکی به شمار میآید و دارای ریشههای طویل با توانایی بالا در جذب آب از پروفیلهای عمیقتر خاک است. این گیاه نسبت به سایر دانههای روغنی در مقابل خشکی تحمل بیشتری دارد به گونهای که امکان کشت دیم آن نیز به شرط بارش سالانه حداقل ٣٠٠میلیمتر وجود دارد.
براساس آزمایشهای انجام گرفته، بهترین زمان کشت پاییزه گلرنگ آبی در مناطق معتدل سرد و سرد کشور از اوایل شهریور تا اواسط مهرماه است اما بهترین زمان کشت پاییزه گلرنگ دیم در مناطق معتدل سرد کشور از اواسط مهر تا اوائل آبان قبل شروع بارندگی است. با این حال در برخی مناطق که علفهای هرز باریک برگ مثل گندم و جو درکشت دیم گلرنگ یک مشکل اساسی محسوب میشوند، کشت بعد از اولین بارندگی به دلیل مبارزه مکانیکی از طریق دیسک زدن و از بین بردن علفهای هرز باریک برگ میتواند انجام شود.
روغن دانه گلرنگ بی طعم و بی رنگ است و از نظر تغذیه ای ارقام موجود شبیه به روغن آفتابگردان هستند. درصد روغن دانه گلرنگ از ٢٣درصد تا ٣٦درصد متغیر است . با این حال میزان روغن دانه در ارقام موجود در کشور پایین ( 25-31) و در برخی ارقام و لاینهای خارجی، این نسبت بیشتر و تا ٤٦درصد (ژرم پلاسم موجود در وزارت کشاورزی ایالات متحده آمریکا) گزارش شده است زیرا در این ارقام درصد پوسته به مغز دانه کمتر و به دنبال آن درصد روغن افزایش یافته است .
گلرنگ (Carthamus tinctorius L.) با نام انگلیسی Safflowerیکی از گیاهان تیره آستراسه (Asteraceae) است، که در ایران با نامهای کافشه، کاجیره، کاژیره، کاخلی، چورک گلی و زردلاله نیز معروف است. گلرنگ از گیاهان بومی ایران بوده و توانایی بسیار زیادی برای رشد در شرایط مختلف از جمله آب و هوای گرم و خشک دارد. وجود تیپهای مختلف وحشی که در سراسر کشور پراکندهاند نشان از سازگاری بالای این گیاه روغنی با آب و هوای کشور ما دارد .
سیاه دانه از خانوده آلاله است. این خانواده دارای 52جنس و 1500گونه آبزی و خاکزی، یکساله و چند ساله، علفی، چوبی، بوتهای، بالا رونده و به ندرت درختچه هستند. گیاهان در این تیره، دارای برگهای مرکب یا ساده، اکثراً متناوب و غالباً با بریدگیهای بسیار زیاد، گلها منفرد یا پانیکول خوشه، منظم و دوجنسی، مادگی ساده (در سیاه دانه مرکب و چند برچهای) پرچم زیاد و به صورت مارپیچی، پرچمهای بیرونی بلندتر، میوه آن فندقه یا فولیکول میباشد.
دانه و کاه زیره سبز در مصارف دارویی، غذایی، عطر و صابونسازی کاربرد دارد. از مصارف دارویی آن عبارتاند از:
بادشکن، قابض، گرمی بخش، ورمنفخ و معده را معالجه میکند، در درمان قولنجهای شدید اطفال باعث تحریک اشتها، مصرف بهعنوان کرمکش، در بهبود اسهالهای سخت، در بهبود اسهالهای آمیبی، زیادکننده شیر جهت دامهای اصلی، خواص ضدمیکروبی اسانس زیره سبز و نیز اثرات ضد تشنجی اسانس دانه زیره سبز و همچنین اینکه میتواند در صرع کوچک و بزرگ کارایی داشته باشد.
محصول زیره سبز معمولاً 100تا 120روز پس از کشت آماده برداشت میشود از اردیبهشت تا اوایل خرداد میتوان زیره سبز را برداشت نمود.عمل برداشت معمولاً با دست انجام میگیرد. گیاهان را با دست از ریشه بیرون کشیده یا با داس برداشت میکنند. سپس آنها را باید خشک نمود. پس از بوجاری باید بذرها را از سایر اندامها جدا و با استفاده از جریان هوا آنها را تمیز و بستهبندی کرد. عملکرد بذر بسیار متفاوت است و به شرایط اقلیمی محل رویش بستگی دارد. از هر هکتار 8/0تا 1تن بذر تولید میشود.
چون زیره سبز ارتفاع کمی دارد و اگر امکان رویش به علفهای هرز داده شود، نه تنها میتواند بر زیره سبز غلبه کند و جذب آب وکسب نور را دچار اشکال سازند، بلکه سبب انتشار و گسترش آفتها و بیماریها نیز میشوند ازاینرو وجین علفهای هرز ضروری است. هنگامی که ارتفاع بوتهها به پنج سانتیمتر رسید باید وجین علفهای هرز را آغاز و در طول رویش زیره سبز علفهای هرز را باید دو تا سه مرتبه وجین کرد. برگرداندن خاک بین ردیفها نیز نقش عمدهای در افزایش عملکرد دارد. آبیاری باید با دقت انجام گیرد. هنگام گلدهی و تشکیل میوه، گیاهان به حداقل آبیاری نیاز دارند. آبیاری زیاد نه تنها سبب کاهش عملکرد میشود بلکه شرایط را برای ابتلاء به بیماریهای قارچی آماده میکند.
ادامه مطلب: آفات زیره سبز، بیماری های زیره سبز و علف های هرز زیره سبز
کاشت زیره سبز به روشهای خشکهکاری و هیزمکاری و به شکلهای کرتی و ردیفی صورت میگیرد. تا سالهای اخیر کشت این محصول بهصورت دیم بوده، ولی در حال حاضر بیشتر بهصورت آبی کشت و کار میشود. در کشت دیم در زمان مناسب زمین بذرپاشی میشود و سپس بهوسیله دیسک و ماله بذر را زیر خاک میکنند در کشت آبی زیره سبز روش خشکهکاری بذر کود در زمینی که در پاییز شخم خورده، پاشیده میشود و سپس بذر و کود نموده و سپس بهوسیله دیسک یا کولیتواتور آنها را زیر خاک میکنند و دنبال آن ماله میزند.
استفاده از گیاهان دارویی سبب شده است تا میزان گیاهان دارویی در کشورهای توسعه یافته روز به روز افزایش یابد، بهطوری که واردات گیاهان دارویی (گیاهان معطر شامل آن نمیشود) از 355میلیون دلار در سال 1976به 51/5میلیارد دلار در سال 2002رسید و تا سال 2050بالغ بر 5تریلیون دلار خواهد رسید میزان واردات گیاهان دارویی در کشورهای مختلف نظیر ژاپن، آلمان، سوئیس و کانادا روز به روز در حال افزایش است.
ادامه مطلب: زیره سبز و ارزش و اهمیت اقتصادی گیاه دارویی زیره سبز